Słownictwo czy gramatyka: co jest ważniejsze na początku nauki?

Potrzebujesz obu, ale nie w równych proporcjach na każdym etapie. Słownictwo daje początkującym najszybsze efekty: nawet niewielki zestaw popularnych słów pozwala o coś poprosić i zrozumieć proste odpowiedzi. Gramatyka zamienia te słowa w jasne zdania. Najlepiej uczyć się każdego nowego słowa razem z gramatyką i kontekstem, dzięki którym da się go używać.

Częste pytanie, które prędzej czy później zadaje większość osób uczących się języków, brzmi mniej więcej tak: „Co jest ważniejsze, gramatyka czy słownictwo?”. Oto jak na nie odpowiadam i co sprawdziło się u mnie.

Co jest ważniejsze: słownictwo czy gramatyka?

Słownictwo to słowa danego języka. Gramatyka to zbiór wzorców, które mówią, jak te słowa się zmieniają i łączą w zdania. Gdyby można było wybrać tylko jedno z nich, dalej zaprowadziłoby cię słownictwo. Jak ujął to w 1972 roku językoznawca David Wilkins: „bez gramatyki można przekazać bardzo niewiele, bez słownictwa nie można przekazać niczego”.

Uczciwa odpowiedź brzmi jednak: to zależy od twoich potrzeb. Na początku potrzebujesz podstawowych słów i zwrotów, takich jak „Cześć”, „Do widzenia” i „Dziękuję”. Można powiedzieć samo „Imię?” albo „Numer telefonu?” i wciąż dostać odpowiedź. Prędzej czy później zechcesz jednak wyjść poza wyrażenia z dwóch czy trzech słów, bo inaczej utkniesz na poziomie tego, co potrafi wyrazić dwu- lub trzyletnie dziecko mówiące w swoim ojczystym języku.

Możesz też dokładać słowo za słowem, tworząc coś w rodzaju słownej zupy, a słuchacze przez jakiś czas będą za tobą nadążać. Większość ludzi uważa jednak, że taką komunikację trudno dłużej zrozumieć. I tu właśnie wkracza gramatyka.

Czego uczyć się najpierw: słownictwa czy gramatyki?

Najlepsze dla: początkujących, którzy zastanawiają się, na co przeznaczyć pierwsze godziny nauki.

Zacznij od słownictwa i dodawaj gramatykę, gdy tylko masz słowa, do których możesz ją zastosować. Moim zdaniem lepsze niż „które z nich?” jest pytanie: „Na czym mam się teraz skupić, na gramatyce czy na słownictwie?”. Takie pytanie pozwala przełączać się między jednym a drugim, kiedy tylko tego potrzebujesz.

Są chwile, kiedy lepiej po prostu uczyć się słów. Jeśli uczysz się na przykład angielskiego, zacznij od słów, które spotkasz najczęściej: 100 najczęściej używanych angielskich słów z wymową. Są też chwile, kiedy lepiej uczyć się struktur, na przykład tego, jak zadać pytanie, mówić o przeszłości albo utworzyć przeczenie. Ostatecznie musisz postawić jedno obok drugiego, bo najlepiej działają razem.

Co to znaczy znać słowo?

Pojęcie, które osobiście uważam za bardzo pomocne, to „znajomość słowa”. Zajrzyj do dowolnego hasła w słowniku albo w rozmówkach, a zobaczysz, że każde słowo ma informacje zarówno o swoim znaczeniu, jak i o użyciu. Dobrze znać słowo to wiedzieć o nim dużo więcej niż tylko to, jak się je tłumaczy.

Badacz Paul Nation (2001) opisuje znajomość słowa w trzech częściach:

• Forma: jak słowo brzmi, jak się je pisze i z jakich części się składa.
• Znaczenie: do czego się odnosi i z jakimi innymi słowami i pojęciami się wiąże.
• Użycie: jego gramatyka, słowa, z którymi zwykle się łączy, i sytuacje, w których wypada go użyć.

To właśnie w tej trzeciej części spotykają się słownictwo i gramatyka. Zwykle też rozpoznajesz słowo dużo wcześniej, niż potrafisz użyć go samodzielnie. Tę różnicę wyjaśniamy w poradniku o umiejętnościach receptywnych i produktywnych.

Jaki jest związek między słownictwem a gramatyką?

Wiele słów niesie ze sobą własną gramatykę. W angielskim mówi się „depend on” (zależeć od), a nie „depend of”. Mówi się „make a mistake” (popełnić błąd), ale „do your homework” (odrobić pracę domową). „Advice” (rada) nie ma liczby mnogiej, więc prosisz o „some advice”, a nie o „an advice”. Nic z tego nie wynika z tłumaczenia słowa, a jednak właśnie to decyduje, czy twoje zdanie brzmi poprawnie.

Dlatego niektórzy nauczyciele traktują jedno i drugie jako jeden system. Podejście leksykalne (ang. lexical approach), opisane przez Michaela Lewisa w 1993 roku, zakłada, że „język składa się ze zgramatykalizowanej leksyki, a nie ze zleksykalizowanej gramatyki”. Mówiąc prościej: ucz się słów w takich połączeniach, w jakich naturalnie występują, a duża część gramatyki przyjdzie razem z nimi.

Jak uczyć się słownictwa i gramatyki jednocześnie?

Najlepsze dla: osób, które znają sporo słów, ale mają problem z budowaniem zdań.

Wiedza o tym, jak słowo łączy się z innymi słowami w sensownym zdaniu, da ci więcej niż znajomość samego słowa. Pomaga w tym pięć nawyków:

1. Ucz się słów w zwrotach. Zapisz „make a decision” (podjąć decyzję), a nie samo „decision”.
2. Zapisuj gramatykę na fiszce. Dodaj rodzaj, liczbę mnogą, formę przeszłą albo przyimek, którego wymaga dane słowo.
3. Zapamiętuj całe przykładowe zdania. Zdanie daje ci gotowy wzorzec, którego możesz używać wiele razy.
4. Zamień jedno słowo. Weź zdanie, które znasz, i zmień w nim jedno słowo, żeby powstało nowe.
5. Używaj go. Jeszcze tego samego dnia powiedz albo napisz własne zdanie z nowym słowem.

Dlatego w Lingocard znajdziesz zarówno pojedyncze słowa, jak i całe zdania. Obok talii ze słowami czekają gotowe talie ze zdaniami, zwrotami i idiomami. W naszej darmowej aplikacji z fiszkami każda fiszka jest czytana na głos, więc każde słowo dostajesz razem z jego brzmieniem i kontekstem, dzięki któremu użyjesz go w prawdziwych zdaniach. Więcej technik znajdziesz w poradniku o tym, jak poprawić słownictwo.

Jak mogą to wykorzystać nauczyciele?

Najlepsze dla: nauczycieli, którzy planują lekcje albo cały kurs.

Ta sama zasada działa w klasie. Łącz każde nowe słowo z gramatyką i kontekstem, dzięki którym da się go używać, a nowe wzorce wprowadzaj wtedy, gdy uczniowie mają już słowa, którymi mogą je wypełnić. Zaplanowanie tego w odpowiedniej kolejności pozwala stworzyć uporządkowany program nauczania, który krok po kroku buduje znajomość słów, zamiast uczyć słów w oderwaniu od kontekstu.

Podsumowanie: ucz się słów i gramatyki razem

Ucz się języka zarówno jako pojedynczych cegiełek, jak i elementów, które możesz elastycznie ze sobą łączyć:

• Zacznij od najczęstszych słów i zwrotów.
• Ucz się każdego słowa razem z jego formą, znaczeniem i użyciem.
• Dodawaj wzorce gramatyczne, gdy tylko masz słowa, którymi możesz je wypełnić.
• Codziennie ćwicz budowanie własnych zdań.

Twoja umiejętność posługiwania się słowami będzie rosła, im więcej ćwiczysz i im lepiej wyczuwasz, jak słownictwo i gramatyka działają razem. Niezależnie od tego, czy chcesz uczyć się angielskiego online, czy innego języka, na platformie Lingocard znajdziesz talie ze słowami, talie ze zdaniami i powtórki rozłożone w czasie.