Ƙamus ko nahawu: wanne ya fi muhimmanci a fara koyo?

Kuna buƙatar duka biyun, amma ba daidai gwargwado ba a kowane mataki. Ƙamus yana ba masu farawa sakamako mafi sauri: ko 'yan kalmomin da aka fi amfani da su kaɗan suna ba ku damar neman abubuwa da fahimtar amsoshi masu sauƙi. Nahawu yana mayar da waɗannan kalmomi jimloli bayyanannu. Hanya mafi kyau ita ce ku koyi kowace sabuwar kalma tare da nahawu da yanayin da ke sa ta zama mai amfani.

Wata tambaya ta gama gari da yawancin masu koyon harshe ke yi a ƙarshe ita ce wani nau'i na wannan: “Wanne ya fi muhimmanci, nahawu ko ƙamus?” Ga yadda nake amsa ta, da abin da ya yi min aiki.

Wanne ya fi muhimmanci, ƙamus ko nahawu?

Ƙamus shi ne kalmomin harshe. Nahawu kuwa tsari ne na ƙa'idoji da ke nuna yadda waɗannan kalmomi suke canzawa da haɗuwa su zama jimloli. Idan za ku iya samun ɗaya kawai, ƙamus zai fi kai ku nesa. Kamar yadda masanin harsuna David Wilkins ya faɗa a shekarar 1972: “ba tare da nahawu ba za a iya isar da kaɗan kaɗai, ba tare da ƙamus ba ba za a iya isar da komai ba.”

Amma amsar gaskiya ita ce ta dogara da bukatunku. Da farko, kuna buƙatar kalmomi da jimloli na asali kamar “Sannu”, “Sai an jima” da “Na gode”. Yana yiwuwa ku ce kawai “Suna?” ko “Lambar waya?” kuma har yanzu ku sami amsa. Amma a hankali, za ku so ku wuce furuci na kalmomi biyu ko uku, in ba haka ba za ku tsaya a matakin abin da yaro ɗan shekara biyu ko uku zai iya faɗa a harshensa na asali.

Kuna kuma iya jera kalma bayan kalma kamar miyar kalmomi, kuma masu saurare za su iya bin ku na ɗan lokaci. Amma yawancin mutane suna ganin irin wannan magana tana da wuyar fahimta na dogon lokaci. Nan ne nahawu ke shigowa.

Ƙamus ko nahawu, wanne za a fara koyo?

Mafi dacewa ga: masu farawa da ke yanke shawarar inda za su sa awanninsu na farko.

Ku fara da ƙamus, ku ƙara nahawu da zarar kuna da kalmomin da za ku yi amfani da shi a kansu. A ganina, tambaya mafi kyau fiye da “wanne?” ita ce: “Me ya kamata in mai da hankali a kai yanzu, nahawu ko ƙamus?” Wannan tambayar tana ba ku damar sauyawa tsakanin su biyun gwargwadon bukata.

Akwai lokutan da ya fi kyau ku yi nazarin kalmomi kawai. Idan kuna koyon Turanci, misali, ku fara da kalmomin da za ku fi haɗuwa da su: Kalmomi 100 da aka fi amfani da su a harshen Turanci. Akwai kuma lokutan da ya fi kyau ku yi nazarin tsare-tsare, kamar yadda ake yin tambaya, yadda ake magana game da abin da ya wuce ko yadda ake mayar da fi'ili korarre. A ƙarshe, dole ku sa su biyun kafaɗa da kafaɗa, domin sun fi aiki tare.

Me ake nufi da sanin kalma?

Wani furuci da ni kaina na ga yana da amfani shi ne “ilimin kalma”. Ku duba kowace shigarwa a cikin littafin ƙamus ko littafin jimloli, za ku ga cewa kowace kalma tana zuwa da bayani game da ma'anarta da kuma yadda ake amfani da ita. Sanin kalma sosai ya fi sanin fassararta kawai nesa ba kusa ba.

Mai bincike Paul Nation (2001) ya bayyana ilimin kalma a sassa uku:

• Siffa: yadda ake furta kalmar, yadda ake rubuta ta da sassan da aka gina ta da su.
• Ma'ana: abin da take nufi da sauran kalmomi da ra'ayoyin da take da alaƙa da su.
• Amfani: nahawunta, kalmomin da suka saba tafiya tare da ita da lokacin da ya dace a yi amfani da ita.

Sashe na uku shi ne inda ƙamus da nahawu ke haɗuwa. Haka kuma kuna yawan gane kalma tun kafin ku iya amfani da ita da kanku, gibin da muka bayyana a jagoranmu kan ƙwarewar karɓa da ta samarwa.

Ta yaya ƙamus da nahawu suke da alaƙa?

Kalmomi da yawa suna ɗauke da nahawunsu tare da su. A Turanci, ana cewa “depend on” (dogara da) wani abu, ba “depend of” ba. Ana cewa “make a mistake” (yin kuskure), amma “do your homework” (yin aikin gida). “Advice” (shawara) ba ta da jam'i, don haka ana neman “some advice”, ba “an advice” ba. Babu ɗaya daga cikin waɗannan a cikin fassarar kalmar, amma duka su ne ke tantance ko jimlarku ta yi daidai.

Shi ya sa wasu malamai ke ganin su biyun a matsayin tsari ɗaya. Hanyar kalmomi (lexical approach), wadda Michael Lewis ya bayyana a shekarar 1993, tana jayayya cewa “harshe ya ƙunshi kalmomi masu nahawu, ba nahawu mai kalmomi ba.” A sauƙaƙe: ku koyi kalmomi a cikin gungun da suke bayyana a cikinsu a zahiri, kuma mafi yawan nahawu zai zo tare da su.

Ta yaya ake koyon ƙamus da nahawu tare?

Mafi dacewa ga: masu koyo da suka san kalmomi da yawa amma suke fama wajen gina jimloli.

Sanin yadda ake amfani da kalma tare da wasu kalmomi a cikin jimla mai ma'ana zai fi amfanar ku fiye da sanin kalmar ita kaɗai. Waɗannan ɗabi'u biyar suna taimakawa:

1. Ku koyi kalmomi a cikin zantuka. Ku ajiye “make a decision” (yanke shawara), ba “decision” kawai ba.
2. Ku rubuta nahawu a kan katin. Ku ƙara jinsi, jam'i, siffar lokacin da ya wuce ko harafin haɗi da kalmar ke buƙata.
3. Ku haddace cikakkun jimlolin misali. Jimla tana ba ku tsarin da aka riga aka shirya wanda za ku iya sake amfani da shi.
4. Ku sauya kalma ɗaya. Ku ɗauki jimlar da kuka sani, ku canza kalma ɗaya don yin sabuwa.
5. Ku yi amfani da ita. Ku faɗi ko ku rubuta jimlarku ta kanku da sabuwar kalmar a ranar.

Shi ya sa Lingocard ke da kalmomi ɗaiɗai da kuma cikakkun jimloli. Kusa da tarin katunan kalmomi, za ku sami tarin katunan da aka riga aka shirya na jimloli, zantuka da salon magana. A cikin manhajar katunan koyo kyauta tamu, ana karanta kowane kati da babbar murya, don haka kowace kalma tana zuwa da sautinta da kuma yanayin da ke sa a iya amfani da ita a jimloli na gaske. Don ƙarin dabaru, ku duba jagoranmu kan yadda ake inganta ƙamus ɗinku.

Ta yaya malamai za su yi amfani da wannan?

Mafi dacewa ga: malaman da ke tsara darussa ko kwas.

Wannan ƙa'ida ɗaya tana aiki a aji. Ku haɗa kowace sabuwar kalma da nahawu da yanayin da ke sa ta zama mai amfani, kuma ku gabatar da tsare-tsare da zarar ɗalibai suna da kalmomin da za su cika su. Tsara wannan bisa jerin da ya dace shi ne abin da zai ba ku damar samar da tsararren manhajar karatu wadda ke gina ilimin kalma mataki-mataki, maimakon koyar da kalmomi a ware.

Ƙarshe: ku koyi kalmomi da nahawu tare

Ku mai da hankali kan koyon harshe duka a matsayin tubalin gini ɗaiɗai da kuma guntu-guntu da za ku iya haɗawa ta hanyoyi masu sassauƙa:

• Ku fara da kalmomi da zantuka da aka fi amfani da su.
• Ku koyi kowace kalma tare da siffarta, ma'anarta da amfaninta.
• Ku ƙara tsarin nahawu da zarar kuna da kalmomin da za su cika shi.
• Ku riƙa yin atisayen gina jimlolinku kowace rana.

Ƙwarewarku ta amfani da kalmominku za ta ƙaru yayin da kuke atisaye kuma kuke zurfafa fahimtar yadda ƙamus da nahawu ke aiki tare. Ko kuna son koyon Turanci a yanar gizo ko wani harshe, za ku sami tarin katunan kalmomi, tarin katunan jimloli da maimaitawa mai tazara a dandalin Lingocard.