Kỹ năng tiếp nhận và kỹ năng sản sinh trong học ngoại ngữ là gì?

Kỹ năng tiếp nhận là nghe và đọc: cách chúng ta đón nhận ngôn ngữ (đầu vào). Kỹ năng sản sinh là nói và viết: cách chúng ta tạo ra ngôn ngữ (đầu ra). Cả hai đều quan trọng. Đầu vào giúp bạn hiểu và dẫn tới sự trôi chảy, đầu ra chỉ cho bạn những lỗ hổng còn phải lấp, còn tương tác bằng ngôn ngữ đích cho bạn luyện cả hai cùng lúc.

Trong cộng đồng người học ngoại ngữ, cả trên mạng lẫn trong giới học thuật, có một cuộc tranh luận sôi nổi về đầu vào và đầu ra: bạn cần bao nhiêu đầu vào, và khi nào nên bắt đầu tự mình sử dụng ngôn ngữ. Có người mải tìm một phương pháp hoàn hảo đến mức lo lắng chuyện “làm cho đúng” thay vì cứ bắt tay vào làm.

Thực tế, cả đầu vào lẫn đầu ra đều quan trọng trên hành trình của bạn. Vì vậy bài viết này giới thiệu cả hai, không có quy tắc cứng nhắc, chỉ có những lời động viên.

Kỹ năng tiếp nhận là gì?

Kỹ năng tiếp nhận là nghe và đọc: những kỹ năng ở phía nhận trong giao tiếp. Đó là cách bạn tiếp thu ngôn ngữ do người khác tạo ra. Ngay lúc đọc bài viết này, bạn đang dùng một kỹ năng tiếp nhận. Điều tương tự xảy ra khi bạn xem một chương trình truyền hình, nghe podcast hay theo dõi một cuộc trò chuyện.

Những ví dụ điển hình về kỹ năng tiếp nhận trong một ngôn ngữ mới:

• Nghe: hiểu một bài hát, một bộ phim, một bài giảng hay một người bạn gọi điện thoại cho bạn.
• Đọc: hiểu một bài báo, một thực đơn, một tin nhắn hay một cuốn sách.

Kỹ năng sản sinh là gì?

Kỹ năng sản sinh là nói và viết: những kỹ năng bạn dùng để tự mình tạo ra ngôn ngữ. Trong cặp nghe và nói, kỹ năng sản sinh là nói. Trong cặp đọc và viết, đó là viết.

Với phần lớn người học, mục tiêu chính là tự mình sử dụng được ngôn ngữ, nhất là nói. Ở trường phổ thông hay đại học, một trong những mục tiêu của bạn có thể là viết được một bài luận thật tốt. Trong đời sống hằng ngày, kết bạn cũng có nghĩa là phải dùng ngôn ngữ, dù bạn nhắn tin hay nói chuyện trực tiếp. Diễn đạt ý tưởng rõ ràng phụ thuộc vào kỹ năng sản sinh của bạn.

• Nói: gọi món, hỏi đường, kể một câu chuyện hay thuyết trình.
• Viết: một tin nhắn, một email, một bình luận, một bài đánh giá hay một bài luận.

Kỹ năng tiếp nhận và kỹ năng sản sinh khác nhau thế nào?

Khác biệt chính nằm ở chiều đi: kỹ năng tiếp nhận đưa ngôn ngữ vào, kỹ năng sản sinh đưa ngôn ngữ ra. Từ đó dẫn đến vài khác biệt khác:

• Thứ tự: kỹ năng tiếp nhận thường phát triển trước. Trẻ em hiểu được các từ rất lâu trước khi tự nói ra, và người lớn học ngoại ngữ cũng vậy.
• Vốn từ: bạn nhận ra nhiều từ hơn hẳn số từ bạn dùng được. Trong một nghiên cứu năm 2008 với 83 người Nhật học tiếng Anh, Stuart Webb nhận thấy vốn từ tiếp nhận của họ lớn hơn vốn từ sản sinh, và khoảng cách này càng rộng với những từ ít gặp.
• Công sức: tạo ra ngôn ngữ khó hơn, vì bạn phải tìm đúng từ, đặt câu rồi phát âm hoặc viết cho đúng, tất cả ngay trong khoảnh khắc đó.

Gộp lại, hai cặp này tạo nên bốn kỹ năng nền tảng của một ngôn ngữ. Chúng tôi giải thích cách luyện từng kỹ năng trong bài hướng dẫn về các kỹ năng ngôn ngữ cốt lõi.

Vì sao đầu vào quan trọng?

Một trong những lý thuyết nổi tiếng nhất về việc học ngôn ngữ là giả thuyết đầu vào của Stephen Krashen, còn gọi là giả thuyết thấu hiểu. Nó dựa trên năm giả thuyết: sự khác biệt giữa thụ đắc và học tập, trật tự tự nhiên mà ngữ pháp được thụ đắc, một “bộ giám sát” bên trong giúp chỉnh sửa những gì ta nói, một “bộ lọc cảm xúc” (căng thẳng và lo âu cản trở việc học), và đầu vào dễ hiểu ở mức cao hơn trình độ của bạn một chút, thường được viết là i+1.

Gộp lại, chúng cho thấy ta có được cảm nhận trực giác về một ngôn ngữ nhờ tiếp nhận thật nhiều đầu vào mà mình hiểu được, nhưng vẫn hơi vượt sức mình một chút. Đọc và nghe thật nhiều ở đúng trình độ sẽ cho bạn một nền tảng rộng và vững chắc cho mọi thứ khác.

Vì sao đầu ra quan trọng?

Năm 1985, nhà ngôn ngữ học Merrill Swain phản bác ý kiến cho rằng chỉ đầu vào là đủ. Bà lập luận rằng người học còn cần tạo ra đầu ra dễ hiểu thì mới tiến bộ trọn vẹn. Khi bạn cố nói hoặc viết điều gì đó rồi bị bí, bạn nhận ra giới hạn kiến thức của mình, và điều đó chỉ cho bạn chính xác cần luyện gì tiếp theo.

Luyện đầu ra còn rèn cả trí óc, cái lưỡi và thậm chí những ngón tay của bạn. Như trường hợp của chính tôi: tôi đã tiến bộ khá nhiều với tiếng Nhật, nhưng vẫn đang tập gõ phím cho chính xác, và vẫn cần thời gian để “khởi động” cái lưỡi rồi mới nói trôi chảy được, kể cả với những cách diễn đạt tôi nghe là hiểu ngay.

Thường xuyên luyện nói với người bản ngữ và những người cùng học là một trong những cách dễ nhất để có đầu ra, ngay cả trước khi bạn thấy mình sẵn sàng. Bài hướng dẫn cách tìm người bản ngữ của chúng tôi giải thích cách bắt đầu cuộc trò chuyện đầu tiên.

Làm sao luyện kỹ năng tiếp nhận và sản sinh cùng lúc?

Phù hợp với: người học muốn đi từ hiểu sang nói.

Đến một lúc nào đó, bạn cần tương tác bằng ngôn ngữ ấy:

• Luyện đầu vào là quan trọng.
• Luyện đầu ra là quan trọng.
• Khi tương tác, bạn được làm cả hai!

Không cần vội, và bạn cũng không phải lúc nào cũng tương tác. Dành thêm thời gian cho đầu vào là hoàn toàn ổn, tiếp xúc nhiều sẽ cho bạn một nền tảng rộng. Nhưng sớm muộn gì bạn cũng cần cơ hội để tạo ra đầu ra, mắc lỗi và học từ chính lỗi đó. Suy cho cùng, mục tiêu là làm cả hai cùng lúc: hiểu điều mình nghe trong khi chuẩn bị câu trả lời, hoặc hiểu điều mình đọc để có thể bình luận về nó.

Vài cách đơn giản để kết hợp hai bên:

1. Đọc rồi kể lại. Đọc một đoạn văn ngắn rồi tóm tắt lại bằng lời hoặc bằng chữ.
2. Nghe rồi nói đuổi. Mở một đoạn âm thanh ngắn và lặp lại từng câu ngay sau người nói.
3. Nhắn tin trò chuyện. Chat văn bản buộc bạn đọc tin nhắn rồi viết trả lời, cứ thế lặp đi lặp lại.
4. Kể về những gì bạn đã xem. Xem một cảnh phim rồi mô tả lại cho bạn luyện tập.

Lingocard giúp bạn luyện cả hai như thế nào

Lingocard hỗ trợ cả hai mặt của quá trình này. Về đầu vào, ứng dụng thẻ ghi nhớ miễn phí của chúng tôi đọc to từng thẻ, nên bạn luyện tai và mắt cùng lúc, còn phương pháp lặp lại ngắt quãng giữ cho từ vựng luôn tươi mới trong trí nhớ. Về đầu ra, bạn có thể tìm bạn luyện tập, kể cả người bản ngữ, rồi luyện qua chat văn bản hoặc chat video. Khi gặp một từ mới trong cuộc trò chuyện, hãy lưu ngay nó thành thẻ ghi nhớ.

Dù bạn muốn học tiếng Anh online hay học tiếng Nhật online, hãy bắt đầu với lượng đầu vào khiến bạn thấy thoải mái, rồi thử thách bản thân với một chút đầu ra mỗi tuần. Mọi công cụ cho cả hai đều có trên nền tảng học ngôn ngữ Lingocard.