4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết: cách luyện từng kỹ năng

Bốn kỹ năng ngôn ngữ cốt lõi là nghe, nói, đọc và viết. Nghe và đọc là kỹ năng tiếp nhận: bạn đón nhận ngôn ngữ. Nói và viết là kỹ năng sản sinh: bạn dùng ngôn ngữ để thể hiện bản thân. Bạn sẽ trôi chảy nhanh nhất khi luyện cả bốn một chút mỗi ngày, vì kỹ năng này giúp các kỹ năng kia mạnh lên.

Nhiều người học chỉ dựa vào một kỹ năng. Có người đọc rất nhiều nhưng cứng họng khi trò chuyện, có người nói chuyện thoải mái nhưng lại không viết nổi một email. Trong bài này, chúng tôi giải thích từng kỹ năng làm gì, vì sao bạn cần cả bốn, đưa ra những cách thực tế để cải thiện từng kỹ năng, kèm một lịch luyện tập đơn giản bao quát tất cả.

4 kỹ năng ngôn ngữ cốt lõi là gì?

Bốn kỹ năng thường được chia thành hai cặp:

• Kỹ năng tiếp nhận: nghe và đọc. Bạn hiểu ngôn ngữ do người khác tạo ra.
• Kỹ năng sản sinh: nói và viết. Bạn tự mình tạo ra ngôn ngữ.

Kỹ năng tiếp nhận gần như luôn phát triển trước. Hầu hết người học hiểu được nhiều từ hơn hẳn số từ họ thật sự dùng được, vì thế đọc và nghe có cảm giác dễ hơn nói và viết. Chúng tôi giải thích chi tiết khoảng cách này trong bài hướng dẫn về kỹ năng tiếp nhận và kỹ năng sản sinh.

Các khung năng lực hiện đại còn đi xa hơn. Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung của châu Âu (CEFR), được dùng khắp châu Âu để mô tả các trình độ từ A1 đến C2, chia việc sử dụng ngôn ngữ thành tiếp nhận, sản sinh, tương tác và trung gian. Giao tiếp thực tế luôn đan xen các kỹ năng: một cuộc trò chuyện là vừa nghe vừa nói, còn nhắn tin là vừa đọc vừa viết.

Vì sao bạn cần cả bốn kỹ năng?

Vì bạn dùng chúng liên tục, và không theo tỷ lệ đều nhau. Trong một nghiên cứu kinh điển cuối thập niên 1920, Paul Rankin nhận thấy người trưởng thành dành khoảng 45% thời gian giao tiếp để nghe, 30% để nói, 16% để đọc và 9% để viết. Riêng kỹ năng nghe đã chiếm gần một nửa thời gian giao tiếp của chúng ta, vậy mà đây lại thường là kỹ năng người học luyện ít nhất.

Các kỹ năng còn nuôi dưỡng lẫn nhau. Đọc và nghe cho bạn từ ngữ và mẫu câu mà sau này bạn dùng khi nói và viết. Còn nói và viết cho bạn thấy mình chưa biết điều gì. Năm 1985, nhà ngôn ngữ học Merrill Swain mô tả điều này trong giả thuyết đầu ra (output hypothesis): khi bạn cố nói hoặc viết một điều gì đó và bị bí, bạn nhận ra lỗ hổng trong kiến thức của mình, và chính điều đó thúc đẩy bạn học đúng phần còn thiếu.

Cách cải thiện kỹ năng nghe

Phù hợp với: hiểu lời nói thật, các giọng khác nhau và nhịp điệu của một ngôn ngữ.

Chúng ta học tiếng mẹ đẻ bằng cách lắng nghe những người xung quanh và bắt chước những âm thanh mình nghe thấy. Kỹ năng nghe dạy bạn âm, trọng âm và nhịp điệu của một ngôn ngữ mới, đồng thời giúp bạn theo kịp những gì người ta thật sự nói, chứ không chỉ những gì in trong sách giáo khoa.

• Nghe một chút mỗi ngày. Những buổi nghe ngắn hằng ngày hiệu quả hơn một buổi dài mỗi tuần.
• Nghe mà không đọc. Nhắm mắt hoặc nhìn đi chỗ khác, và xem bạn hiểu được bao nhiêu chỉ bằng tai.
• Lặp lại những gì bạn nghe. Dừng lại và nói to câu đó lên. Cách này nối kỹ năng nghe với kỹ năng nói.
• Nghe nhiều giọng và nhiều kiểu phát âm. Phim, podcast và các cuộc trò chuyện giúp tai bạn quen với lời nói thật.

Trong ứng dụng di động Lingocard, trình phát âm thanh đọc to thẻ ghi nhớ của bạn bằng ngôn ngữ mục tiêu và tiếng mẹ đẻ. Bạn có thể chọn mỗi thẻ được lặp lại bao nhiêu lần, một, hai lần hoặc nhiều hơn, và nghe khi đi dạo hay trên đường đi làm. Hãy thử nghe mà không nhìn màn hình.

Cách cải thiện kỹ năng nói

Phù hợp với: duy trì một cuộc trò chuyện và truyền đạt được ý của mình.

Khi nói về sự trôi chảy, người ta thường nghĩ ngay đến kỹ năng nói. Bạn có giữ được nhịp cuộc trò chuyện không? Bạn có diễn đạt được ý mình không, kể cả khi ngữ pháp chưa hoàn hảo? Sự trôi chảy khi nói đến từ hai điều: vốn từ chủ động, tức là những từ bạn thật sự nói ra được, và thật nhiều lần luyện tập thực tế.

• Học cụm từ, không chỉ học từ. Những cụm từ có sẵn giúp bạn nói mà không phải ngập ngừng lâu.
• Nói đuổi theo người bản ngữ. Nghe một câu rồi lặp lại ngay, bắt chước nhịp điệu và ngữ điệu (kỹ thuật shadowing).
• Nói chuyện với người thật. Không gì thay thế được trò chuyện thật, dù chỉ năm phút mỗi ngày.
• Đừng chờ đến khi hoàn hảo. Lỗi sai chính là cách bạn biết mình cần học gì tiếp theo.

Lingocard được tạo ra để kết nối những người học ngôn ngữ. Trong phần luyện nói miễn phí của chúng tôi, bạn có thể tìm bạn luyện tập, cả người bản ngữ lẫn những người cùng học, và trò chuyện qua chat văn bản hoặc chat video. Nếu nghe được một từ mới, hãy lưu ngay nó thành thẻ ghi nhớ. Bài hướng dẫn cách tìm người bản ngữ để luyện tập sẽ chỉ bạn cách bắt đầu cuộc trò chuyện đầu tiên.

Cách cải thiện kỹ năng đọc

Phù hợp với: mở rộng vốn từ và hiểu ngôn ngữ vận hành ra sao.

Đọc là chiếc chìa khóa mở ra các kỹ năng khác. Đọc giúp bạn xây vốn từ, cho bạn thấy ngữ pháp trong ngữ cảnh và giúp đầu óc quen với cách người khác dùng ngôn ngữ. Ngày nay, rất nhiều phần của cuộc sống diễn ra trên mạng, nên đọc trôi chảy giúp ích cho bạn mỗi ngày.

• Đọc chuyên sâu. Chọn một đoạn văn ngắn và nghiền ngẫm thật kỹ: từng từ mới, từng cấu trúc.
• Đọc mở rộng. Đọc những văn bản dài hơn nhưng dễ hơn để giải trí, không dừng lại ở từng từ.
• Bắt đầu từ những từ thông dụng. Bạn biết càng nhiều từ phổ biến, mọi văn bản càng dễ đọc. Bài viết về từ điển tần suất giải thích vì sao.
• Đọc những gì bạn thích. Tin tức, truyện tranh, công thức nấu ăn hay bài đăng về sở thích của bạn đều được tính.

Thẻ ghi nhớ cũng giúp ích ở đây: hãy học từ cả khi đứng riêng lẫn khi nằm trong câu ví dụ, và bạn sẽ nhận ra chúng nhanh hơn khi đọc. Một điểm khởi đầu tốt là: 100 từ tiếng Anh thông dụng nhất kèm cách phát âm.

Cách cải thiện kỹ năng viết

Phù hợp với: diễn đạt ý tưởng rõ ràng và tham gia vào đời sống trực tuyến.

Viết đã trở thành một phần của cuộc sống hằng ngày: tin nhắn, bình luận, đánh giá và email. Viết bằng một ngôn ngữ mới còn khiến bạn chậm lại theo một cách có ích, để bạn có thời gian chọn từ và kiểm tra ngữ pháp.

• Viết vài câu mỗi ngày. Một đoạn nhật ký ngắn về ngày hôm nay là đủ.
• Chủ động dùng từ mới. Đặt một câu với mỗi từ bạn vừa học hôm nay.
• Viết cho người thật. Bình luận, đánh giá và tin nhắn cho bạn lý do để viết cho tốt.
• Đọc lại và sửa. Hôm sau quay lại bài viết và sửa những gì bạn có thể.

Chat văn bản là cách rất tự nhiên để luyện đọc và viết cùng lúc. Khi trò chuyện với bạn luyện tập trên Lingocard, bạn đọc tin nhắn của họ và viết câu trả lời của mình, tất cả đều bằng ngôn ngữ mục tiêu.

Cách luyện cả bốn kỹ năng trong một ngày

Phù hợp với: người bận rộn muốn có một lịch học cân bằng.

1. Buổi sáng, nghe: bật thẻ ghi nhớ trong trình phát âm thanh trên đường đi làm hoặc đi học.
2. Buổi trưa, đọc: đọc một bài báo ngắn hoặc vài bài đăng bằng ngôn ngữ mục tiêu.
3. Buổi chiều, từ vựng: ôn các thẻ đến hạn bằng phương pháp lặp lại ngắt quãng trong ứng dụng thẻ ghi nhớ miễn phí của chúng tôi.
4. Buổi tối, nói: trò chuyện ngắn với một bạn luyện tập.
5. Trước khi ngủ, viết: viết ba hoặc bốn câu về ngày hôm nay.

Tổng cộng chỉ khoảng nửa tiếng, và kỹ năng này hỗ trợ kỹ năng tiếp theo. Nếu mục tiêu của bạn là tiếng Anh, bạn có thể học tiếng Anh online theo đúng cách cân bằng này.

Dù muốn cải thiện kỹ năng nào, đừng bỏ bê các kỹ năng còn lại quá lâu. Luyện một chút ở kỹ năng này sẽ mở cửa cho các kỹ năng khác, và gộp lại, chúng tạo nên sự trôi chảy thật sự. Trên nền tảng học ngôn ngữ Lingocard, bạn sẽ tìm thấy công cụ cho cả bốn kỹ năng ở cùng một nơi.

Nghe + Nói + Đọc + Viết = Trôi chảy.