Ի՞նչ են ընկալունակ և արտադրողական հմտությունները լեզու սովորելիս
Mark Ericsson / Վերջին թարմացում: 16 հոկտեմբերի, 2026 թ.
Ընկալունակ հմտությունները լսելն ու կարդալն են. դրանցով մենք ընդունում ենք լեզուն (մուտք)։ Արտադրողական հմտությունները խոսելն ու գրելն են. դրանցով մենք ինքներս ենք ստեղծում լեզուն (ելք)։ Երկուսն էլ կարևոր են։ Մուտքը զարգացնում է հասկանալու կարողությունը և տանում դեպի սահունություն, ելքը ցույց է տալիս այն բացերը, որոնք դեռ պետք է լրացնել, իսկ թիրախ լեզվով շփումը թույլ է տալիս պարապել երկուսն էլ միաժամանակ։
Լեզու սովորողների համայնքում՝ թե՛ համացանցում, թե՛ ակադեմիական շրջանակներում, աշխույժ բանավեճ կա մուտքի և ելքի մասին. որքա՞ն մուտք է անհրաժեշտ, և ե՞րբ պետք է սկսել ինքներդ լեզու ստեղծել։ Որոշ սովորողներ այնքան են տարվում կատարյալ համակարգ փնտրելով, որ պարզապես գործի անցնելու փոխարեն սկսում են անհանգստանալ, թե արդյոք «ճիշտ են անում»։
Իրականում ձեր ճանապարհին կարևոր են և՛ մուտքը, և՛ ելքը։ Ուստի այս հոդվածը ներկայացնում է երկուսն էլ՝ առանց խիստ կանոնների և խրախուսող տոնով։
Ի՞նչ են ընկալունակ հմտությունները
Ընկալունակ հմտությունները լսելն ու կարդալն են՝ հաղորդակցության ընդունող կողմի հմտությունները։ Դրանցով դուք ընկալում եք այն լեզուն, որը ստեղծել է ուրիշը։ Այս հոդվածը կարդալիս դուք հենց հիմա օգտագործում եք ընկալունակ հմտություն։ Նույնը տեղի է ունենում, երբ սերիալ եք դիտում, փոդքաստ լսում կամ հետևում զրույցին։
Նոր լեզվով ընկալունակ հմտությունների բնորոշ օրինակներ.
- Լսել. հասկանալ երգը, ֆիլմը, դասախոսությունը կամ ընկերոջը հեռախոսով։
- Կարդալ. հասկանալ լրատվական հոդվածը, ճաշացանկը, հաղորդագրությունը կամ գիրքը։
Ի՞նչ են արտադրողական հմտությունները
Արտադրողական հմտությունները խոսելն ու գրելն են՝ այն հմտությունները, որոնցով դուք ինքներդ եք ստեղծում լեզուն։ Լսել-խոսել զույգում արտադրողական հմտությունը խոսելն է։ Կարդալ-գրել զույգում՝ գրելը։
Սովորողների մեծ մասի համար գլխավոր նպատակը լեզու ստեղծելն է, հատկապես՝ խոսելը։ Դպրոցում կամ համալսարանում ձեր նպատակներից մեկը կարող է լինել լավ շարադրություն գրելը։ Առօրյա կյանքում ընկերներ ձեռք բերելը նույնպես լեզու ստեղծել է նշանակում՝ լինի դա նամակագրություն, թե դեմ առ դեմ զրույց։ Ձեր մտքերը հստակ արտահայտելը կախված է ձեր արտադրողական հմտություններից։
- Խոսել. ուտելիք պատվիրել, ճանապարհ հարցնել, պատմություն պատմել կամ ելույթ ունենալ։
- Գրել. հաղորդագրություն, էլեկտրոնային նամակ, մեկնաբանություն, կարծիք կամ շարադրություն։
Ո՞րն է ընկալունակ և արտադրողական հմտությունների տարբերությունը
Հիմնական տարբերությունն ուղղությունն է. ընկալունակ հմտությունները լեզուն ներս են բերում, արտադրողականները՝ դուրս հանում։ Դրանից բխում են մի քանի այլ տարբերություններ.
- Հերթականություն. ընկալունակ հմտությունները սովորաբար ավելի շուտ են զարգանում։ Երեխաները բառերը հասկանում են դրանք արտասանելուց շատ առաջ, և չափահաս սովորողները նույնպես։
- Բառապաշար. դուք շատ ավելի շատ բառ եք ճանաչում, քան կարող եք օգտագործել։ 2008 թվականին Ստյուարտ Ուեբը անգլերեն սովորող 83 ճապոնացի ուսանողների մասնակցությամբ հետազոտության մեջ պարզեց, որ նրանց ընկալունակ բառապաշարն ավելի մեծ էր, քան արտադրողականը, և քիչ գործածվող բառերի դեպքում այդ տարբերությունն աճում էր։
- Ջանք. լեզու ստեղծելն ավելի դժվար է թվում, որովհետև պետք է գտնել ճիշտ բառը, կառուցել նախադասությունը և արտասանել կամ ճիշտ գրել այն, և այդ ամենը՝ իրական ժամանակում։
Այս երկու զույգը միասին կազմում են լեզվի չորս հիմնական հմտությունները։ Թե ինչպես պարապել դրանցից յուրաքանչյուրը, բացատրում ենք լեզվի հիմնական հմտությունների մասին մեր ուղեցույցում։
Ինչո՞ւ է մուտքը կարևոր
Լեզու սովորելու ամենահայտնի տեսություններից մեկը Սթիվեն Քրաշենի մուտքի վարկածն է, որը կոչվում է նաև հասկացման վարկած։ Այն հիմնված է հինգ վարկածի վրա. յուրացման և ուսուցման տարբերությունը, բնական հերթականությունը, որով յուրացվում է քերականությունը, ներքին «մոնիտորը», որը խմբագրում է մեր ասածը, «աֆեկտիվ ֆիլտրը» (սթրեսն ու անհանգստությունը խոչընդոտում են սովորելուն) և ձեր մակարդակից մի փոքր բարձր հասկանալի մուտքը։ Վերջինը հաճախ գրվում է որպես i+1։
Միասին դրանք ենթադրում են, որ լեզվի ինտուիտիվ զգացողությունը ձեռք ենք բերում՝ ընդունելով շատ ու շատ մուտք, որը հասկանում ենք, բայց որը մեզ մի փոքր էլ ձգում է։ Ճիշտ մակարդակի առատ ընթերցանությունն ու լսելը ձեզ տալիս են լայն ու ամուր հիմք մնացած ամեն ինչի համար։
Ինչո՞ւ է ելքը կարևոր
1985 թվականին լեզվաբան Մերիլ Սուեյնը առարկեց այն մտքին, թե միայն մուտքը բավական է։ Նա պնդում էր, որ լիարժեք առաջընթացի համար սովորողները պետք է ստեղծեն նաև հասկանալի ելք։ Երբ փորձում եք ինչ-որ բան ասել կամ գրել և խճճվում եք, նկատում եք ձեր գիտելիքների սահմանները, և դա ցույց է տալիս, թե հաջորդիվ կոնկրետ ինչի վրա աշխատել։
Ելքի պրակտիկան մարզում է նաև ձեր միտքը, լեզուն և նույնիսկ մատները։ Իմ դեպքում ճապոներենում լավ առաջընթաց եմ ունեցել, բայց դեռ սովորում եմ անսխալ տպել, և դեռ ժամանակ է պետք, որ լեզուս «տաքանա» և սահուն խոսեմ, նույնիսկ այն արտահայտություններով, որոնք լսելիս հեշտությամբ հասկանում եմ։
Կանոնավոր խոսակցական պրակտիկան մայրենի լեզվի կրողների և այլ սովորողների հետ այդ ելքը ստանալու ամենահեշտ ճանապարհներից մեկն է, նույնիսկ մինչև պատրաստ զգալը։ Մեր ուղեցույցը այն մասին, թե ինչպես գտնել մայրենի լեզվի կրողներ, բացատրում է, թե ինչպես սկսել ձեր առաջին զրույցը։
Ինչպե՞ս պարապել ընկալունակ և արտադրողական հմտությունները միասին
Ում է հարմար. նրանց, ովքեր ուզում են հասկանալուց անցնել խոսելուն։
Ինչ-որ պահի պետք է սկսեք շփվել լեզվով.
- Մուտքի վրա աշխատելը կարևոր է։
- Ելքի վրա աշխատելը կարևոր է։
- Երբ շփվում եք, անում եք երկուսն էլ։
Շտապելու կարիք չկա, և պարտադիր չէ անընդհատ շփվել։ Մուտքին լրացուցիչ ժամանակ տրամադրելը միանգամայն նորմալ է, և լեզվի հետ առատ շփումը ձեզ լայն հիմք կտա։ Բայց վաղ թե ուշ ձեզ պետք կլինեն հնարավորություններ ելք ստեղծելու, սխալվելու և սխալներից սովորելու։ Վերջնական նպատակը երկուսն էլ միաժամանակ անելն է. հասկանալ լսածը՝ միաժամանակ պատրաստելով ձեր պատասխանը, կամ հասկանալ կարդացածը, որպեսզի կարողանաք մեկնաբանել այն։
Երկուսը համատեղելու պարզ եղանակներ.
- Կարդացեք, հետո վերապատմեք։ Կարդացեք կարճ տեքստ և ամփոփեք այն բարձրաձայն կամ գրավոր։
- Լսեք, հետո ստվերի պես կրկնեք։ Միացրեք կարճ աուդիոհատված և յուրաքանչյուր նախադասություն կրկնեք խոսողից անմիջապես հետո։
- Զրուցեք գրավոր։ Տեքստային չատը ստիպում է կարդալ հաղորդագրությունը և գրել պատասխանը՝ նորից ու նորից։
- Պատմեք դիտածի մասին։ Դիտեք ֆիլմի մի տեսարան, հետո նկարագրեք այն ձեր զրուցակցին։
Ինչպե՞ս է Lingocard-ն օգնում երկուսում էլ
Lingocard-ն աջակցում է գործընթացի երկու կողմերին էլ։ Մուտքի համար մեր անվճար բառաքարտերի հավելվածը բարձրաձայն կարդում է յուրաքանչյուր քարտ, այնպես որ միաժամանակ մարզում եք և՛ ականջը, և՛ աչքերը, իսկ պարբերական կրկնությունը բառերը թարմ է պահում հիշողության մեջ։ Ելքի համար կարող եք գտնել զրուցակիցներ, այդ թվում՝ մայրենի լեզվի կրողներ, և պարապել տեքստային չատում կամ տեսաչատում։ Երբ զրույցում նոր բառ եք հանդիպում, անմիջապես պահեք այն բառաքարտում։
Անկախ նրանից՝ ուզում եք սովորել անգլերեն առցանց, թե սովորել ճապոներեն առցանց, սկսեք այն մուտքից, որը հարմար է ձեզ, հետո ամեն շաբաթ մի փոքր ելքով մարտահրավեր նետեք ինքներդ ձեզ։ Երկուսի համար էլ բոլոր գործիքները կգտնեք Lingocard լեզուների ուսուցման հարթակում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ընկալունակ հմտությունները լսելն ու կարդալն են՝ հաղորդակցության ընդունող կողմի հմտությունները։ Դրանցով հասկանում եք ուրիշի ստեղծած լեզուն, օրինակ՝ երբ հոդված եք կարդում, սերիալ դիտում կամ փոդքաստ լսում։
Արտադրողական հմտությունները խոսելն ու գրելն են՝ այն հմտությունները, որոնցով ինքներդ եք ստեղծում լեզուն, օրինակ՝ երբ ուտելիք եք պատվիրում, պատմություն պատմում, հաղորդագրություն կամ շարադրություն գրում։
Ընկալունակ հմտությունները լեզուն ներս են բերում, իսկ արտադրողականները՝ դուրս հանում։ Ընկալունակ հմտությունները սովորաբար ավելի շուտ են զարգանում, և սովորողներն ավելի շատ բառ են ճանաչում, քան կարող են օգտագործել. Ստյուարտ Ուեբի 2008 թվականի հետազոտությունը ցույց տվեց, որ ընկալունակ բառապաշարն ավելի մեծ է, քան արտադրողականը։
Երկուսն էլ կարևոր են։ Սթիվեն Քրաշենի մուտքի վարկածի համաձայն՝ առատ հասկանալի մուտքը տանում է դեպի սահունություն, իսկ Մերիլ Սուեյնը (1985) պնդում էր, որ սովորողներին պետք է նաև ելք, որպեսզի նկատեն իրենց սահմանափակումները և աշխատեն դրանց վրա։
Շփվեք թիրախ լեզվով. կարդացեք տեքստ և վերապատմեք այն, լսեք և ստվերի պես կրկնեք խոսողին, զրուցեք գրավոր կամ նկարագրեք ֆիլմի տեսարանը ձեր զրուցակցին։ Շփումը ստիպում է միաժամանակ և՛ հասկանալ, և՛ պատասխանել։