Kí ni ọgbọ́n gbígbà àti ọgbọ́n ìmújáde nínú kíkọ́ èdè?

Ọgbọ́n gbígbà ni gbígbọ́ àti kíkà: bí a ṣe ń gba èdè sínú (input). Ọgbọ́n ìmújáde ni sísọ̀rọ̀ àti kíkọ: bí a ṣe ń mú èdè jáde (output). Méjèèjì ṣe pàtàkì. Input ń kọ́ òye rẹ, ó sì ń mú ọ sọ èdè já geere, output ń fi àlàfo tí o ṣì ní hàn ọ́, ìbáraẹnisọ̀rọ̀ nínú èdè tí ò ń kọ́ sì ń jẹ́ kí o ṣe méjèèjì pọ̀.

Láàárín àwùjọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ èdè, lórí ayélujára àti ní ilé ẹ̀kọ́ gíga, àríyànjiyàn gbígbóná wà nípa input àti output: iye input tí o nílò, àti ìgbà tí ó yẹ kí o bẹ̀rẹ̀ sí í sọ tàbí kọ èdè náà fúnra rẹ. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kan máa ń kó sí wíwá ètò pípé débi pé wọ́n máa ń ṣàníyàn bóyá wọ́n ń “ṣe é dáadáa”, dípò kí wọ́n kàn bẹ̀rẹ̀.

Ní tòótọ́, input àti output méjèèjì ló ṣe pàtàkì nínú ìrìn àjò rẹ. Nítorí náà, àròkọ yìí ṣàlàyé méjèèjì, láìsí òfin líle, pẹ̀lú ohùn ìwúrí.

Kí ni ọgbọ́n gbígbà?

Ọgbọ́n gbígbà (receptive skills) ni gbígbọ́ àti kíkà: àwọn ọgbọ́n tó wà ní ẹ̀gbẹ́ ẹni tó ń gba ọ̀rọ̀ nínú ìbánisọ̀rọ̀. Àwọn ni o fi ń gba èdè tí ẹlòmíràn sọ tàbí kọ. Bí o ṣe ń ka àròkọ yìí, o ń lo ọgbọ́n gbígbà ní báyìí gan-an. Bákan náà ló ń rí nígbà tí o bá ń wo eré orí tẹlifíṣọ̀n, tí o ń gbọ́ podcast tàbí tí o ń tẹ̀lé ìjíròrò.

Àwọn àpẹẹrẹ ọgbọ́n gbígbà nínú èdè tuntun:

• Gbígbọ́: lílóye orin, fíìmù, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tàbí ọ̀rẹ́ kan lórí fóònù.
• Kíkà: lílóye ìròyìn, àtòjọ oúnjẹ, ọ̀rọ̀ àtẹ̀jíṣẹ́ tàbí ìwé kan.

Kí ni ọgbọ́n ìmújáde?

Ọgbọ́n ìmújáde (productive skills) ni sísọ̀rọ̀ àti kíkọ: àwọn ọgbọ́n tí o fi ń dá èdè fúnra rẹ. Nínú méjì gbígbọ́ àti sísọ̀rọ̀, ọgbọ́n ìmújáde ni sísọ̀rọ̀. Nínú méjì kíkà àti kíkọ, kíkọ ni.

Fún ọ̀pọ̀ akẹ́kọ̀ọ́, àfojúsùn pàtàkì ni láti mú èdè jáde, pàápàá láti sọ̀rọ̀. Ní ilé ìwé tàbí ní yunifásítì, ọ̀kan lára àfojúsùn rẹ lè jẹ́ láti kọ àròkọ tó dára. Nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́, níní ọ̀rẹ́ túmọ̀ sí mímú èdè jáde, yálà o ń fi àtẹ̀jíṣẹ́ ránṣẹ́ tàbí o ń sọ̀rọ̀ lójúkojú. Ọgbọ́n ìmújáde rẹ ló ń jẹ́ kí o lè sọ èrò rẹ ní kedere.

• Sísọ̀rọ̀: bíbéèrè fún oúnjẹ, bíbéèrè ọ̀nà, sísọ ìtàn tàbí ṣíṣe àgbékalẹ̀ níwájú àwọn ènìyàn.
• Kíkọ: ìfiránṣẹ́, ímeèlì, ọ̀rọ̀ ìdáhùn, àgbéyẹ̀wò tàbí àròkọ.

Kí ni ìyàtọ̀ láàárín ọgbọ́n gbígbà àti ọgbọ́n ìmújáde?

Ìyàtọ̀ pàtàkì ni ọ̀nà tí èdè ń gbà: ọgbọ́n gbígbà ń mú èdè wọlé, ọgbọ́n ìmújáde ń mú un jáde. Àwọn ìyàtọ̀ mìíràn wá láti inú ìyẹn:

• Ètò: ọgbọ́n gbígbà ló sábà máa ń kọ́kọ́ dàgbà. Àwọn ọmọdé ń lóye ọ̀rọ̀ pẹ́ kí wọ́n tó sọ ọ́, bẹ́ẹ̀ náà sì ni àwọn àgbàlagbà tó ń kọ́ èdè.
• Àkójọ ọ̀rọ̀: o ń dá ọ̀rọ̀ mọ̀ ju èyí tí o lè lò lọ fíìfíì. Nínú ìwádìí kan ní ọdún 2008 lórí àwọn ará Japan 83 tó ń kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì, Stuart Webb rí i pé àkójọ ọ̀rọ̀ gbígbà wọn tóbi ju àkójọ ọ̀rọ̀ ìmújáde wọn lọ, àlàfo náà sì ń fẹ̀ sí i fún àwọn ọ̀rọ̀ tí kò wọ́pọ̀.
• Ìsapá: mímú èdè jáde máa ń le jù, nítorí o ní láti wá ọ̀rọ̀ tó tọ́, to gbólóhùn pọ̀, kí o sì pè é tàbí kọ ọ́ dáadáa, gbogbo rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Ní àpapọ̀, àwọn méjì-méjì wọ̀nyí ló para pọ̀ di ọgbọ́n èdè pàtàkì mẹ́rin. A ṣàlàyé bí o ṣe lè ṣe ìdánrawò ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú ìtọ́sọ́nà wa lórí ọgbọ́n èdè pàtàkì mẹ́rin.

Kí ló dé tí input fi ṣe pàtàkì?

Ọ̀kan lára àwọn àbá olókìkí jùlọ nínú kíkọ́ èdè ni àbá input ti Stephen Krashen (input hypothesis), tí wọ́n tún ń pè ní àbá òye. Ó dúró lórí àbá márùn-ún: ìyàtọ̀ láàárín gbígba èdè lọ́nà àdáyébá àti kíkọ́ ọ ní kíláàsì, ètò àdáyébá tí a fi ń gba gírámà, “olùṣàyẹ̀wò” inú kan tó ń ṣàtúnṣe ohun tí a ń sọ, “asẹ́ ìmọ̀lára” (ìdààmú àti àníyàn ń dí ẹ̀kọ́ lọ́wọ́), àti input tí o lè lóye tó ga díẹ̀ ju ipele rẹ lọ, tí wọ́n sábà máa ń kọ bí i+1.

Ní àpapọ̀, wọ́n dábàá pé a máa ń ní òye inú fún èdè nípa gbígba ọ̀pọ̀lọpọ̀ input tí a lóye, ṣùgbọ́n tó ṣì ń tì wá síwájú díẹ̀. Kíkà àti gbígbọ́ púpọ̀ ní ipele tó yẹ ń fún ọ ní ìpìlẹ̀ tó gbòòrò tó sì lágbára fún gbogbo nǹkan yòókù.

Kí ló dé tí output fi ṣe pàtàkì?

Ní ọdún 1985, onímọ̀ èdè Merrill Swain tako èrò pé input nìkan ti tó. Ó ṣàlàyé pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tún nílò láti mú output tí àwọn ẹlòmíràn lè lóye jáde kí wọ́n tó lè tẹ̀síwájú ní kíkún. Nígbà tí o bá gbìyànjú láti sọ tàbí kọ nǹkan kan tí ọ̀rọ̀ sì há sí ọ lẹ́nu, o máa kíyèsí ibi tí ìmọ̀ rẹ mọ, èyí sì máa fi ohun tí o ní láti ṣiṣẹ́ lé lórí tẹ̀lé hàn ọ́ gan-an.

Ṣíṣe ìdánrawò output tún ń kọ́ ọpọlọ rẹ, ahọ́n rẹ, àti àwọn ìka ọwọ́ rẹ pàápàá. Ní tèmi, mo ti tẹ̀síwájú dáadáa nínú èdè Japáànù, ṣùgbọ́n mo ṣì ń kọ́ bí a ṣe ń tẹ̀ ẹ́ láìṣe àṣìṣe, ó sì ṣì máa ń gbà mí ní àkókò kí ahọ́n mi tó yá kí n sì lè sọ̀rọ̀ já geere, kódà pẹ̀lú àwọn gbólóhùn tí mo máa ń lóye ní ìrọ̀rùn tí mo bá gbọ́ wọn.

Ìdánrawò sísọ̀rọ̀ déédéé pẹ̀lú àwọn agbọ̀rọ̀sọ abínibí àti àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀nà tó rọrùn jùlọ láti ní output yìí, kódà kí o tó rò pé o ti ṣetán. Ìtọ́sọ́nà wa lórí bí o ṣe lè rí àwọn agbọ̀rọ̀sọ abínibí ṣàlàyé bí o ṣe lè bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò àkọ́kọ́ rẹ.

Báwo ni o ṣe lè ṣe ìdánrawò ọgbọ́n gbígbà àti ìmújáde papọ̀?

Ó dára jùlọ fún: àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó fẹ́ kọjá láti òye sí sísọ̀rọ̀.

Ní àkókò kan, o ní láti máa bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ nínú èdè náà:

• Ṣíṣiṣẹ́ lórí input ṣe pàtàkì.
• Ṣíṣiṣẹ́ lórí output ṣe pàtàkì.
• Nígbà tí o bá ń bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀, o ń ṣe méjèèjì!

Kò sí ìdí láti kánjú, o kò sì ní láti máa bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ ní gbogbo ìgbà. Kò burú láti lo àkókò púpọ̀ sí i lórí input, gbígbọ́ àti kíkà èdè náà lọ́pọ̀lọpọ̀ yóò sì fún ọ ní ìpìlẹ̀ tó gbòòrò. Ṣùgbọ́n nígbẹ̀yìn, o nílò àǹfààní láti mú output jáde, láti ṣe àṣìṣe àti láti kẹ́kọ̀ọ́ lára wọn. Ní òpin, àfojúsùn ni láti ṣe méjèèjì lẹ́ẹ̀kan náà: lílóye ohun tí o gbọ́ bí o ṣe ń múra ìdáhùn rẹ sílẹ̀, tàbí lílóye ohun tí o kà kí o lè sọ èrò rẹ lórí rẹ̀.

Àwọn ọ̀nà rírọrùn láti da méjèèjì pọ̀:

1. Kà á, lẹ́yìn náà sọ ọ́ padà. Ka àyọkà kúkúrú kan kí o sì ṣe àkópọ̀ rẹ̀ sókè tàbí ní kíkọ.
2. Gbọ́ ọ, lẹ́yìn náà tún un sọ. Tan ohùn kúkúrú kan kí o sì tún gbólóhùn kọ̀ọ̀kan sọ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ẹni tó ń sọ̀rọ̀.
3. Bá ènìyàn sọ̀rọ̀ ní kíkọ. Ìbánisọ̀rọ̀ ọ̀rọ̀ kíkọ ń mú ọ ka ìfiránṣẹ́ kí o sì kọ èsì, léraléra.
4. Sọ̀rọ̀ nípa ohun tí o wò. Wo apá kan nínú fíìmù, lẹ́yìn náà ṣàpèjúwe rẹ̀ fún alábàásọ̀rọ̀ kan.

Bí Lingocard ṣe ń ràn ọ́ lọ́wọ́ pẹ̀lú méjèèjì

Lingocard ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì iṣẹ́ náà. Fún input, app káàdì ìkẹ́kọ̀ọ́ ọ̀fẹ́ wa ń ka káàdì kọ̀ọ̀kan sókè, nítorí náà o ń kọ́ etí àti ojú rẹ ní àkókò kan náà, àtúnsọ pẹ̀lú àlàfo sì ń jẹ́ kí àwọn ọ̀rọ̀ wà ní tuntun nínú ọkàn rẹ. Fún output, o lè rí alábàásọ̀rọ̀, títí kan àwọn agbọ̀rọ̀sọ abínibí, kí o sì ṣe ìdánrawò nínú ìbánisọ̀rọ̀ ọ̀rọ̀ kíkọ tàbí ìbánisọ̀rọ̀ fídíò. Nígbà tí o bá pàdé ọ̀rọ̀ tuntun nínú ìjíròrò, fi pamọ́ sí káàdì ìkẹ́kọ̀ọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Yálà o fẹ́ kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì lórí ayélujára tàbí kọ́ èdè Japáànù lórí ayélujára, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú input tó rọ̀ ọ́ lọ́rùn, lẹ́yìn náà dán ara rẹ wò pẹ̀lú output díẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Gbogbo irinṣẹ́ fún méjèèjì wà lórí pẹpẹ kíkọ́ èdè Lingocard.