Cách cải thiện vốn từ vựng: 7 phương pháp ghi nhớ từ mới hiệu quả

Cách tốt nhất để cải thiện vốn từ vựng là kết hợp bảy phương pháp đã được kiểm chứng: nghe và lặp lại từ mới, dùng thẻ ghi nhớ, gắn từ với hình ảnh, học thuộc cả câu, luyện phát âm, học từ đồng nghĩa và trái nghĩa, và xem phim bằng ngôn ngữ bạn đang học. Sau đó ôn từng từ bằng lặp lại ngắt quãng, ngay trước lúc bạn sắp quên, để từ đi vào trí nhớ dài hạn.

Người học ngoại ngữ nào rồi cũng tự hỏi cùng một câu: làm sao để tăng vốn từ vựng và thật sự nhớ được ngần ấy từ mới? Tôi cũng từng hỏi như vậy. Câu trả lời tôi tìm được không phải một mẹo thần kỳ nào cả, mà là vài kỹ thuật đơn giản, và chúng còn hiệu quả hơn khi đi cùng nhau. Đây là bảy cách học từ vựng tốt nhất đã giúp tôi nhiều nhất:

1. Nghe và lặp lại từ mới
2. Dùng thẻ ghi nhớ
3. Tạo liên tưởng bằng hình ảnh
4. Học thuộc cả câu và cụm từ
5. Luyện phát âm
6. Học từ cùng với từ đồng nghĩa và trái nghĩa
7. Xem phim và video bằng ngôn ngữ bạn đang học

Có một điều quan trọng hơn bất kỳ phương pháp riêng lẻ nào: trí nhớ của mỗi người hoạt động hơi khác nhau. Có người nhớ từ tốt nhất qua tai. Có người cần viết ra rồi đọc lại. Nhiều người thấy hình ảnh giúp từ “dính” vào đầu. Vì vậy, hãy coi các phương pháp này như một bộ công cụ và tự xây dựng cách kết hợp hợp với mình. Đó cũng chính là lý do chúng tôi làm ra Lingocard, một ứng dụng thẻ ghi nhớ miễn phí gom âm thanh, hình ảnh và lặp lại ngắt quãng vào cùng một chỗ.

1. Nghe từ mới và đọc to lặp lại

Phù hợp với: người học tốt qua tai và bất kỳ ai có ít thời gian rảnh.

Nghe đi nghe lại từ mới là một trong những cách dễ nhất để ghi nhớ chúng, miễn là bạn nghe đúng những từ cần nghe.

Bạn có thể tìm được bản ghi âm từ vựng cho gần như mọi khóa học. Nhưng tôi cứ gặp mãi một vấn đề: chỉ sau vài ngày, tôi đã thuộc một nửa số từ trong bản ghi mà vẫn loay hoay với nửa còn lại. Nghe cả bản ghi hết lần này đến lần khác là phí thời gian cho những từ bạn đã biết. Hơn nữa, số lần lặp lại phù hợp và khoảng dừng hợp lý giữa các từ lại khác nhau ở mỗi người.

Vì thế chúng tôi làm ra trình phát âm thanh của Lingocard. Bạn có thể bỏ những từ đã thuộc và chỉ nghe những từ chưa biết. Bạn cũng có thể chọn mỗi từ (hoặc nghĩa của nó) được lặp lại bao nhiêu lần và khoảng dừng giữa các từ dài bao lâu, cho đến khi thấy vừa vặn với trí nhớ của mình.

Bạn cũng có thể tự tạo tài liệu nghe: với gói Premium, bạn tải bất kỳ tệp văn bản nào có kèm bản dịch lên trình phát rồi bấm phát.

Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi bạn bận rộn, vì bạn có thể nghe ở bất cứ đâu: trên đường đi làm, ở phòng tập hay khi nấu ăn. Nếu thích sách nói, hãy thêm những từ mới nghe được vào danh sách trong ứng dụng rồi ôn lại sau trong trình phát.

2. Dùng thẻ ghi nhớ kết hợp lặp lại ngắt quãng

Phù hợp với: xây dựng vốn từ vựng lớn từng bước một.

Flashcard, hay thẻ ghi nhớ, là cách xây dựng vốn từ phổ biến nhất: một mặt là từ khó nhớ, mặt kia là nghĩa hoặc bản dịch của nó.

Tôi bắt đầu theo cách truyền thống, bằng thẻ giấy. Khi đã có một bộ thẻ, bạn lật đi lật lại, để riêng những thẻ đã thuộc, cho đến khi học hết cả bộ.

Sau vài tháng, tôi có đến vài trăm tấm thẻ, và mang chúng theo người trở thành một việc thật sự phiền toái. Tôi cũng muốn xáo chúng theo nhiều kiểu: theo bảng chữ cái, theo thứ tự ngược, ngẫu nhiên hoặc theo chủ đề.

Thế là tôi chuyển sang điện thoại thông minh, nhưng không tìm được ứng dụng nào đơn giản, tiện lợi cho việc này. Đó là lúc tôi quyết định tự làm một ứng dụng. Vài tháng sau, tôi phát hành ứng dụng di động Lingocard đầu tiên, gồm thẻ ghi nhớ và một cơ sở dữ liệu từ. Tiếp đó, tôi muốn thẻ nào cũng có âm thanh và có sẵn vài cơ sở dữ liệu những từ được dùng nhiều nhất. Tôi bắt đầu bàn ý tưởng này với mấy người bạn lập trình viên. Họ thích, và chẳng bao lâu sau có thêm nhiều người nhiệt huyết tham gia dự án. Chúng tôi liên tục bổ sung công cụ mới, và hôm nay ứng dụng được cung cấp miễn phí trên Google Play và App Store ở mọi quốc gia.

Chuyển sang dạng số cũng khắc phục điểm yếu lớn nhất của bộ thẻ giấy: biết khi nào cần ôn từng từ. Năm 1885, nhà tâm lý học người Đức Hermann Ebbinghaus đã chỉ ra rằng chúng ta quên thông tin mới nhanh đến mức nào nếu không ôn lại, một quy luật ngày nay được gọi là đường cong lãng quên. Hệ thống lặp lại ngắt quãng của Lingocard chống lại chính điều đó: nó hiển thị mỗi từ ngay trước lúc bạn có khả năng quên, nên từ khó quay lại thường xuyên hơn, còn từ dễ thì thưa hơn. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, hãy đọc hướng dẫn đầy đủ của chúng tôi về thẻ ghi nhớ để học ngoại ngữ.

3. Tạo liên tưởng bằng hình ảnh

Phù hợp với: người có trí nhớ hình ảnh tốt.

Gắn một từ với một hình ảnh giúp bạn nhớ lại dễ hơn nhiều. Ví dụ, nếu bạn nhìn thấy một đồ vật mà không nhớ tên nó trong ngôn ngữ đang học, hãy chụp ảnh nó và viết từ đó lên ảnh.

Trong Lingocard, bạn có thể thêm ảnh chụp từ camera hoặc bất kỳ hình nào trên mạng vào thẻ ghi nhớ. Vậy nên nếu có từ nào mãi không chịu vào đầu, hãy tìm nó trên mạng, chọn một hình phù hợp và gắn vào thẻ.

4. Học thuộc câu và cụm từ, không chỉ từ đơn lẻ

Phù hợp với: những từ nhiều nghĩa, và khi bạn muốn nói trôi chảy hơn.

Học cả câu là một trong những cách hiệu quả nhất để tăng vốn từ vựng. Khi học thuộc một câu, bạn học được nhiều từ cùng lúc, cộng với cách chúng kết hợp với nhau. Về sau, trong một cuộc trò chuyện thật, bạn có thể dùng ngay câu có sẵn thay vì ghép từng từ một.

Cách này đặc biệt có ích với những từ nhiều nghĩa, vốn rất phổ biến trong tiếng Anh. Cách dễ nhất để hiểu một từ như vậy được dùng thế nào là học nó trong câu.

Trang web của chúng tôi có hơn 120.000 danh sách từ theo chủ đề, và khoảng một nửa trong số đó gồm cụm từ và câu.

5. Luyện phát âm

Phù hợp với: ghi nhớ những từ bạn đã nhận ra nhưng chưa nói được.

Nói to từ mới, thường xuyên và đúng cách, giúp bạn nhớ chúng.

Cách này hiệu quả nhất ngay sau khi nghe: nghe từ, rồi nhắc lại. Hãy thử nói nó cùng các từ liên quan hoặc đặt trong một câu.

Mọi thẻ trong Lingocard đều có âm thanh, nên bạn luôn nghe được cách phát âm chuẩn. Trong trình phát âm thanh, hãy đọc to từng từ trong các khoảng dừng. Nếu cần thêm thời gian, chỉ cần kéo dài khoảng dừng trong phần cài đặt của trình phát.

6. Học từ cùng với từ đồng nghĩa và trái nghĩa

Phù hợp với: tăng vốn từ nhanh hơn, mỗi lần thêm vài từ liên quan.

Học thuộc một từ cùng những từ có nghĩa giống hoặc ngược lại giúp tất cả chúng đều dễ nhớ hơn.

Phần lớn chúng ta tư duy bằng liên tưởng, nên từ mới dễ nhớ hơn khi đi kèm những từ tương tự hoặc trái nghĩa. Bạn có thể tận dụng điều này bằng cách làm thẻ ghi nhớ có từ đồng nghĩa và trái nghĩa.

Bạn sẽ tìm thấy danh sách từ đồng nghĩa và trái nghĩa trên mạng và trong hầu hết sách tự học của ngôn ngữ mình đang học. Lưu các từ cần học vào một tệp văn bản rồi biến nó thành bộ thẻ Lingocard của riêng bạn, dùng được với mọi công cụ của ứng dụng: trên máy tính, tính năng Quản lý thẻ trong ứng dụng web học ngôn ngữ, có trong gói Premium, tạo hàng nghìn thẻ cùng lúc từ một danh sách từ. Cũng có rất nhiều bộ thẻ có sẵn gồm từ đồng nghĩa và trái nghĩa.

Nhờ vậy, mỗi từ mới lại kéo theo những “hàng xóm” của nó, và vốn từ của bạn tăng nhanh hơn.

7. Xem phim và video bằng ngôn ngữ bạn đang học

Phù hợp với: từ ngữ đời thường, tiếng lóng và thành ngữ của người bản xứ.

Phim có lẽ là cách dễ tiếp cận nhất để cải thiện vốn từ vựng, vì bạn học trực tiếp từ người bản xứ trong những tình huống thật, kể cả tiếng lóng và thành ngữ hiếm khi có trong sách giáo khoa.

Trước hết, hãy quyết định bạn muốn học biến thể nào của ngôn ngữ. Ví dụ, tiếng Anh có bản Mỹ, bản Anh, bản Úc và nhiều biến thể khác, vì vậy hãy chọn phim của quốc gia có giọng mà bạn muốn theo.

Lúc đầu hãy xem có phụ đề. Khi nghe thấy từ chưa biết, hãy ghi lại và ôn sau. Tôi thường tạm dừng phim, tra từ đó và thêm vào Lingocard. Sau đó tôi nghe lại tất cả từ mới trong trình phát và luyện chúng bằng thẻ ghi nhớ.

Để nhớ thật chắc, hãy xem lại chính bộ phim đó sau một thời gian, lần này không có phụ đề. Nếu bạn chọn một bộ phim mình thật sự thích, lần xem thứ hai sẽ chẳng hề nhàm chán.

Với mỗi bộ phim, bạn sẽ cần ít thẻ mới hơn, vì vốn từ của bạn không ngừng tăng lên. Điều quan trọng là sự đều đặn: hãy đặt mục tiêu xem ít nhất một bộ phim mỗi tuần bằng ngôn ngữ đang học, hoặc tốt hơn nữa, xem mọi thứ bằng ngôn ngữ đó. Đây cũng là thói quen tôi khuyên bất kỳ ai muốn học tiếng Anh online: xem phim và dành vài phút ôn thẻ ghi nhớ mỗi ngày.

Cách cải thiện vốn từ vựng mỗi ngày

Hãy thử cả bảy phương pháp và để ý xem cách nào hiệu quả nhất với bạn. Sau đó ghi nhớ những nguyên tắc sau:

1. Luyện tập mỗi ngày, dù chỉ vài phút.
2. Chỉ dùng những công cụ thật sự hiệu quả với bạn.
3. Tìm ra thời điểm trong ngày bạn học tốt nhất.
4. Theo dõi lượng kiến thức bạn đã học được.
5. Đặt mục tiêu rõ ràng cho mỗi ngày và mục tiêu tổng thể về số từ bạn muốn học.

Nếu bạn mới bắt đầu học một ngôn ngữ, hãy học trước những từ bạn sẽ gặp thường xuyên nhất, ví dụ: 100 từ tiếng Anh thông dụng nhất kèm cách phát âm. Bài hướng dẫn về từ điển tần suất của chúng tôi giải thích vì sao học những từ phổ biến nhất trước sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh nhất.

Nếu bạn dạy ngoại ngữ, cách làm này cũng hiệu quả với cả lớp: bạn có thể dạy từ vựng với Lingocard bằng cách gửi danh sách từ có sẵn để học viên ghi nhớ bằng lặp lại ngắt quãng, hoặc thậm chí mở trường ngoại ngữ trực tuyến của riêng mình.

Mọi phương pháp trong bài viết này đều có sẵn trong Lingocard. Chỉ cần cài ứng dụng học từ vựng trên điện thoại và đăng ký tài khoản để từ vựng của bạn luôn được đồng bộ trên đám mây.

Khi tôi mới bắt đầu, Lingocard chỉ là một ứng dụng nhỏ cho bộ thẻ của riêng tôi. Ngày nay, nó đã trở thành một nền tảng học ngôn ngữ toàn diện, mang tầm toàn cầu, dành cho mọi người ở mọi quốc gia: thẻ ghi nhớ có âm thanh, danh sách từ và từ điển tần suất có sẵn, lặp lại ngắt quãng, luyện nói với người học và người bản xứ khắp thế giới, cùng các công cụ cho giáo viên điều hành trường học trực tuyến của riêng mình. Tôi hy vọng những phương pháp này sẽ giúp bạn học nhanh hơn và thấy thích thú với việc mở rộng vốn từ như tôi.