अन्तराल पुनरावृत्ति तालिका: भाषा सिक्न अन्तराल पुनरावृत्ति कसरी प्रयोग गर्ने

अन्तराल पुनरावृत्तिको तालिकाले हरेक शब्दलाई बढ्दो अन्तरालमा दोहोर्याउँछ: सिकेको केही बेरपछि, त्यसपछि एक दिनपछि, केही दिनपछि, केही हप्तापछि र केही महिनापछि। हरेक सही उत्तरले अर्को पुनरावृत्तिलाई अझ पर धकेल्छ, र हरेक गल्तीले शब्दलाई छिटो फर्काउँछ। अन्तराल पुनरावृत्तिको एपले यी अन्तर हरेक कार्डका लागि आफैं हिसाब गर्छ।

मेरो विचारमा, नयाँ भाषाको शब्दभण्डार याद गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका अन्तराल पुनरावृत्ति नै हो। यो याद गर्ने यस्तो प्रविधि हो जसमा तपाईं कुनै एल्गोरिदमअनुसार, निश्चित वा बदलिने अन्तरालमा पाठ दोहोर्याउनुहुन्छ। यो विचार जुनसुकै जानकारीमा काम गर्छ, तर यसको सबैभन्दा धेरै प्रयोग विदेशी भाषा सिक्नमा हुन्छ। र यसले बुझाइ वा याद गर्ने जुक्तिको ठाउँ लिँदैन: यसले त केवल हरेक शब्द तपाईंले सही समयमा फेरि देख्नुहुन्छ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्छ।

यो गाइड व्यावहारिक पक्षबारे हो: कुन अन्तराल प्रयोग गर्ने, सबैभन्दा चर्चित प्रणालीहरूले पुनरावृत्तिको समय कसरी तय गर्छन्, र साँच्चै टिकिरहने दैनिक दिनचर्या कसरी बनाउने।

अन्तराल पुनरावृत्ति के हो?

अन्तराल पुनरावृत्ति भनेको जानकारी एकैपटक घोक्नुको सट्टा बढ्दो अन्तरालमा दोहोर्याउनु हो। यो प्रायः फ्ल्यासकार्डबाट गरिन्छ: नयाँ र गाह्रा कार्डहरू बारम्बार फर्किन्छन्, जबकि पुराना र सजिला कार्डहरू बिस्तारै कम फर्किन्छन्, ताकि अन्तराल प्रभावको फाइदा लिन सकियोस्। जर्मन मनोवैज्ञानिक हर्मन एबिङहाउसले सन् १८८५ मा यो प्रभावको पहिलो पटक वर्णन गरेका थिए, र आज अन्तराल पुनरावृत्ति सबैभन्दा राम्ररी अध्ययन गरिएका सिकाइ विधिहरूमध्ये एक हो।

यो भाषा सिकाइमा विशेष गरी मिल्छ, किनभने तपाईंले हजारौं शब्द सिक्नुपर्छ र तिनलाई वर्षौंसम्म याद राख्नुपर्छ। अन्तराल पुनरावृत्ति प्रणालीले कसरी काम गर्छ भन्ने पूरा चित्र चाहनुहुन्छ भने हाम्रो गाइड पढ्नुहोस्: अन्तराल पुनरावृत्ति प्रणाली के हो।

बढ्दो अन्तरालले किन यति राम्रो काम गर्छ?

हरेक पटक दोहोर्याउनुअघि अलि बढी पर्खंदा शब्द सम्झन अलि गाह्रो हुन्छ। त्यही थप मेहनतले नै मद्दत गर्छ: आधा बिर्सिएको शब्दलाई सम्झनाबाट तानेर निकाल्दा स्मृति बलियो हुन्छ र शब्द दीर्घकालीन स्मृतिमा अझ गहिरो गरी बस्छ।

सही अन्तर तपाईं कुनै कुरा कति लामो समयसम्म याद राख्न चाहनुहुन्छ भन्नेमा पनि भर पर्छ। सन् २००८ को एक ठूलो अध्ययनमा निकोलस सेपेडा र उनका सहकर्मीहरूले १,३५० भन्दा बढी मानिसलाई केही तथ्य सिकाए र एक वर्षसम्म उनीहरूको परीक्षा लिए। परीक्षा एक हप्ता टाढा हुँदा अध्ययनका सत्रहरूबीचको सबैभन्दा राम्रो अन्तर परीक्षासम्मको समयको करिब २०-४०% थियो, तर परीक्षा एक वर्ष टाढा हुँदा त्यो समयको जम्मा करिब ५-१०% मात्र थियो। तपाईं वर्षौंसम्म याद राख्न चाहने शब्दहरूका लागि यसको अर्थ हो, अन्तर बढिरहनुपर्छ: दिनबाट हप्तासम्म, र हप्ताबाट महिनासम्म।

अन्तराल पुनरावृत्तिका लागि कुन अन्तराल प्रयोग गर्ने?

सबैभन्दा उपयुक्त: अन्तराल पुनरावृत्ति तालिकापछाडिका अङ्क बुझ्न चाहने जोकोहीका लागि।

एउटै उत्तम तालिका भन्ने हुँदैन, तर दुई क्लासिक प्रणालीले राम्रो अन्तराल कस्तो देखिन्छ भनेर देखाउँछन्।

सन् १९६७ मा भाषाविद् पल पिम्सलरले अडियो भाषा पाठ्यक्रमका लागि एउटा तालिका प्रकाशित गरे, जसलाई क्रमिक अन्तराल स्मरण (graduated interval recall) भनियो। उनका अन्तराल यस्ता थिए: ५ सेकेन्ड, २५ सेकेन्ड, २ मिनेट, १० मिनेट, १ घण्टा, ५ घण्टा, १ दिन, ५ दिन, २५ दिन, ४ महिना र २ वर्ष। हरेक अन्तराल अघिल्लोभन्दा करिब पाँच गुणा लामो छ।

सन् १९८७ मा प्योत्र वोज्नियाकले आफ्नो SuperMemo प्रोग्रामका लागि SM-2 एल्गोरिदम बनाए। SM-2 ले नयाँ कार्ड १ दिनपछि फेरि देखाउँछ, त्यसपछि ६ दिनपछि, अनि त्यसपछि हरेक अन्तराललाई एउटा “सहजता गुणाङ्क” (easiness factor) ले गुणन गर्छ, जुन २.५ बाट सुरु हुन्छ र तपाईंका उत्तरअनुसार बदलिन्छ। सहजता गुणाङ्क २.५ मै रह्यो भने पुनरावृत्ति १, ६, १५ र ३८ दिनपछि हुन्छ। SM-2 का परिमार्जित संस्करणहरूले आज पनि Anki जस्ता लोकप्रिय एपहरू चलाउँछन्।

दुवै प्रणालीको सिद्धान्त एउटै छ: तपाईं कुनै शब्द जति राम्रोसँग जान्नुहुन्छ, त्यो उति लामो समय पर्खन्छ। त्यसैले हजारौं शब्दको पुनरावृत्ति हातैले योजना बनाउनु हुँदैन। यो हिसाब एपलाई गर्न दिनुहोस्।

लाइटनर बक्सले कार्डको तालिका कसरी बनाउँछ?

लाइटनर बक्स अन्तराल पुनरावृत्तिको कागजी रूप हो। फ्ल्यासकार्डहरूलाई तपाईंले तिनलाई कति राम्रोसँग जान्नुहुन्छ त्यसअनुसार समूहमा बाँडिन्छ। कुनै कार्ड सही सम्झनुभयो भने त्यो अर्को समूहमा जान्छ; चुक्नुभयो भने त्यो पहिलो समूहमा फर्किन्छ। हरेक अर्को समूह कम पटक दोहोर्याइन्छ, त्यसैले गाह्रा शब्दहरू बारम्बार फर्किरहन्छन् भने सजिला शब्दहरू पन्छिन्छन्।

मूल विधिमा तालिका हरेक बक्सको आकारमा भर पर्थ्यो: कुनै समूह भरिएपछि मात्र तपाईं त्यसलाई दोहोर्याउनुहुन्थ्यो, र उत्तरअनुसार कार्डहरूलाई अगाडि वा पछाडि सार्नुहुन्थ्यो। कागजका कार्डसँग यो राम्रै चल्छ, तर केही सयभन्दा बढी कार्ड भएपछि सम्हाल्न गाह्रो हुन्छ। मैले यो विधि हाम्रो भाषा सिक्ने फ्ल्यासकार्ड गाइडमा चरणबद्ध रूपमा बुझाएको छु।

Lingocard ले तपाईंको पुनरावृत्तिको तालिका कसरी बनाउँछ?

Lingocard को अन्तराल पुनरावृत्ति प्रणाली ले यो सबैलाई तीन वटा बटनमा समेट्छ। कार्ड सम्झने प्रयास गरेपछि तपाईं गाह्रो, राम्रो वा सिकें थिच्नुहुन्छ:

• गाह्रो ले कार्डलाई छिटै फर्काउँछ।
• राम्रो ले त्यसलाई अझ पर पठाउँछ।
• सिकें ले त्यसलाई डेकबाट हटाउँछ, जबसम्म तपाईं सिकिसकेका कार्डहरू फेरि दोहोर्याउने निर्णय गर्नुहुन्न।

धेरैजसो एपभन्दा फरक, Lingocard ले अन्तराल क्यालेन्डरका दिनमा होइन, कार्डमा नाप्छ। त्यसैले केही दिन छुटे पनि बाँकी कार्डको थुप्रोले तपाईंलाई पर्खिरहेको हुँदैन: तपाईंको ठाउँ जस्ताको तस्तै रहन्छ, र फर्किंदा सही कार्डहरू सही क्रममा आउँछन्।

तपाईं यो प्रणालीलाई आफ्नै गतिअनुसार मिलाउन सक्नुहुन्छ: दिनमा कति अभ्यास चाहिन्छ तय गर्नुहोस्, आफूले रोजेको समयमा पढ्ने रिमाइन्डर पाउनुहोस्, हरेक कार्ड ठूलो स्वरमा पढेको सुन्नुहोस् र Premium सँग आफ्नै शब्दसूचीलाई डेकमा बदल्नुहोस्। तपाईंको प्रगति क्लाउडसँग सिंक हुन्छ, त्यसैले तपाईं एउटा डिभाइसबाट अर्कोमा जान सक्नुहुन्छ। Lingocard मोबाइल एप मा तपाईंले पढेका सबै कुरा फोनमै पनि सुरक्षित रहन्छन्, त्यसैले इन्टरनेटबिना पनि दोहोर्याइरहन सक्नुहुन्छ, हवाईजहाजमा समेत।

दैनिक अन्तराल पुनरावृत्ति दिनचर्या कसरी बनाउने

सबैभन्दा उपयुक्त: अन्तराल पुनरावृत्तिलाई लामो समय टिक्ने बानी बनाउन।

1. पहिले दोहोर्याउनुहोस्, अनि सिक्नुहोस्। हरेक सत्र पालो आइसकेका कार्डबाट सुरु गर्नुहोस्। नयाँ शब्द पर्खन सक्छन्; तपाईं बिर्सन लागेका शब्द पर्खन सक्दैनन्।
2. नयाँ शब्द सानो-सानो खेपमा थप्नुहोस्। हप्तामा एक पटक सय शब्दभन्दा हरेक दिन केही नयाँ शब्द धेरै राम्रो। सबैभन्दा प्रचलित शब्दबाट सुरु गर्नुहोस्, उदाहरणका लागि: अङ्ग्रेजीका १०० सबैभन्दा प्रचलित शब्दहरू उच्चारणसहित, र किन भन्ने कुरा हाम्रो फ्रिक्वेन्सी शब्दकोश सम्बन्धी गाइडमा पढ्नुहोस्।
3. आफूलाई इमानदारीपूर्वक मूल्याङ्कन गर्नुहोस्। अलिकति पनि अड्किनुभयो भने गाह्रो थिच्नुहोस्। इमानदार मूल्याङ्कनले नै तालिकालाई तपाईंका लागि काम गर्न लगाउँछ।
4. शब्द वाक्यांशभित्र सिक्नुहोस्। छोटो वाक्यमा रहेको शब्द सम्झन पनि सजिलो हुन्छ र कुराकानीमा प्रयोग गर्न पनि।
5. दिनका खाली समय सदुपयोग गर्नुहोस्। आउँदाजाँदा फोनमा दोहोर्याउनुहोस्, वा कम्प्युटरमा वेब एप मा, र तपाईंको तालिका जहाँ पनि उस्तै रहन्छ।
6. हरेक दिन एउटै समयमा पढ्नुहोस्। रिमाइन्डर राख्नुहोस्, र मन नलागेका दिन दिनचर्याले नै तपाईंलाई अघि बढाओस्।

अन्तराल पुनरावृत्तिमा सबैभन्दा सामान्य गल्तीहरू के हुन्?

• एकैपटक धेरै नयाँ शब्द कोच्नु। एकैचोटि धेरै कार्ड थप्दा केही दिनपछि पुनरावृत्तिको लहर आउँछ, र ठीक त्यही बेला धेरै मानिस हार खान्छन्।
• आफूलाई धेरै उदार भएर मूल्याङ्कन गर्नु। वास्तवमा अड्किँदा पनि राम्रो थिच्दा शब्द धेरै टाढा पुग्छ, र त्यो फर्किनुअघि नै तपाईं बिर्सिसक्नुहुन्छ।
• विश्रामपछि छोडिदिनु। केही दिन छुट्नु सामान्य हो। कार्डमा आधारित तालिकामा तपाईं जहाँ रोकिनुभएको थियो, त्यहीँबाट अघि बढ्नुहुन्छ।
• केवल छुट्टाछुट्टै शब्द मात्र सिक्नु। एकल शब्दसँगै वाक्यांश र पूरा वाक्य पनि मिसाउनुहोस्, ताकि बोल्दा तिनलाई प्रयोग गर्न सक्नुहोस्।

अन्तराल पुनरावृत्ति इन्जिन हो, तर त्यसमा के हाल्ने भन्ने तपाईं आफैं रोज्नुहुन्छ। तपाईंका लागि महत्त्वपूर्ण शब्दहरू छान्नुहोस्, हरेक दिन अलिअलि दोहोर्याउनुहोस्, र बाँकी काम तालिकालाई छोडिदिनुहोस्। तपाईं हाम्रो निःशुल्क फ्ल्यासकार्ड एप बाट अहिल्यै सुरु गर्न सक्नुहुन्छ।

तपाईं पढाउनुहुन्छ भने यही तालिका पूरै कक्षाका लागि काम गर्छ: तपाईं Lingocard बाट भाषा पढाउन सक्नुहुन्छ र विद्यार्थीहरूलाई यस्ता डेक पठाउन सक्नुहुन्छ जुन उनीहरूले बिर्सनुभन्दा ठीक अघि दोहोर्याउन फर्किन्छन्। अनि तपाईं सिक्नुहोस् वा पढाउनुहोस्, Lingocard भाषा सिकाइ प्लेटफर्म हरेक देशमा निःशुल्क सुरु गर्न सकिन्छ।