Dil öyrənmək üçün tədris planı necə hazırlanır?

Yaxşı dil öyrənmə planı dörd suala cavab verir: hara çatmaq istəyirsiniz, nəyin üzərində işləməlisiniz, nə ilə oxuyacaqsınız və nə vaxt oxuyacaqsınız. Biz bunu SAGE adlandırırıq: məqsədlərinizi qoyun (S, Set your goals), güclü və zəif tərəflərinizi qiymətləndirin (A, Assess), resursları toplayın (G, Gather) və vaxt qrafiki qurun (E, Establish). Planınızı yazın, hər həftə ona əməl edin və hər ay düzəliş edin.

Bu məqalədə tədris planı hazırlamaq üçün sadə bir çərçivə tapacaqsınız. Nümunələr xarici dil öyrənməkdən götürülüb, amma əsas fikirlər demək olar ki, istənilən bacarığa uyğundur. Eyni yanaşma ilə idmana hazırlaşa, musiqi alətini mənimsəyə və ya sənətinizi təkmilləşdirə bilərsiniz. Əslində dil öyrənmək bunların hər birindən bir az ehtiva edir: dilinizi məşq etdirirsiniz, yeni səsləri eşidib tələffüz etməyi öyrənirsiniz və fikrinizi ifadə etmə tərzinizi cilalayırsınız.

Gəlin başlayaq.

1-ci addım: Dil öyrənmək üçün məqsədləri necə qoymaq olar?

Kimə uyğundur: hələ heç bir kitabı açmadan nəyə fokuslanacağına qərar vermək istəyənlərə.

Böyük mənzərədən başlayın. Hara çatmaq istəyirsiniz? Bu, yüksək hədəf seçmək və böyük xəyallar qurmaq fürsətidir. Özünüzü sərbəst danışan biri kimi təsəvvür edirsiniz? Hədəf dilin danışıldığı ölkədə yaşamaq istəyirsiniz, yoxsa artıq oradasınız və mədəniyyətdə daha fəal iştirak etmək istəyirsiniz? Bəlkə də sadəcə filmlərdən, kitablardan və musiqidən orijinalda zövq almaq istəyirsiniz.

Sonra qısamüddətli məqsədlər qoyun. İmtahana hazırlaşırsınız? Başlanğıc səviyyədən orta səviyyəyə, yoxsa ortadan yüksək səviyyəyə keçmək istəyirsiniz? Qısamüddətli məqsədlər xəyalı növbəti bir neçə konkret addıma çevirir.

Məqsəd qoyma ilə bağlı araşdırmalar da bunu təsdiqləyir. Psixoloqlar Edwin Locke və Gary Latham (2002) onilliklər boyu aparılmış tədqiqatlara həsr etdikləri məşhur icmalda göstəriblər ki, konkret və çətin məqsədlər “əlindən gələni et” kimi qeyri-müəyyən məqsədlərdən daha yaxşı nəticə verir. Məqsədləri konkretləşdirməyin populyar yollarından biri SMART meyarlarıdır: məqsəd konkret, ölçülə bilən, əldə edilə bilən, aktual və vaxtla məhdud olmalıdır. Məsələn:

• “Üç ayda ən çox işlənən 500 sözü öyrənmək.”
• “İyuna qədər dil daşıyıcısı ilə 10 dəqiqəlik söhbət etmək.”
• “Gələn ilin sonunadək B1 imtahanından keçmək.”

Bəzi insanlar çox konkret məqsədləri sevir. Digərləri isə daha sərbəst, çevik yanaşma ilə daha yaxşı irəliləyir. Şəxsən mən həyatımın müxtəlif dövrlərində hər ikisini faydalı hesab etmişəm. Hansını seçsəniz də, uzunmüddətli və qısamüddətli məqsədlərinizi müəyyən edin və qarşınıza konkret hədəf qoyun.

2-ci addım: Güclü və zəif tərəflərinizi necə qiymətləndirmək olar?

Kimə uyğundur: dərs vaxtının harada daha çox bəhrə verəcəyini öyrənmək istəyənlərə.

Sonra hansı sahələri inkişaf etdirməli olduğunuzu müəyyən edin. Söz ehtiyatınızı artırmağınız lazım ola bilər, xüsusən fikrinizi ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyiniz vəziyyətlərdə. Sözləri kontekstdə, yəni cümlələrdə, abzaslarda və söhbətlərdə görüb işlətməyiniz lazım ola bilər. Ya da hələ tam başa düşmədiyiniz qrammatik mövzunu təkrarlamalı ola bilərsiniz.

Dörd bacarığın hamısını yoxlamaq faydalıdır: dinləmə, danışıq, oxu və yazı. Əsas dil bacarıqları haqqında bələdçimizdə izah etdiyimiz kimi, öyrənənlərin çoxu bəzi bacarıqlarda digərlərindən daha güclüdür. Əgər yeni başlayırsınızsa, ən tez-tez rastlaşacağınız sözlərdən başlayın, məsələn: İngilis dilində ən çox işlənən 100 söz və tələffüzləri.

Bütün bunlar sizə asan gəlirsə, özünüzü orijinal məzmunla və ya dil daşıyıcıları ilə sınayın. Daha çətin materialla işləyərkən nəyin asan, nəyin çətin olduğuna diqqət yetirin. Zamanla məqsədiniz bunun bir az daha çoxunu əlçatan etməkdir.

3-cü addım: Hansı resursları toplamaq lazımdır?

Kimə uyğundur: həqiqətən istifadə edəcəyi alətlər dəsti qurmaq istəyənlərə.

İndi dil haqqında suallarınıza cavab tapmağa və onu həqiqətən mənimsəməyə nəyin kömək edəcəyinə qərar verin. Yaxşı başlanğıc dəsti:

• Bir-iki dərslik: struktur və qrammatika üçün.
• Yaxınlıqdakı kitabxana: səviyyəyə uyğunlaşdırılmış kitablar, audio materiallar və filmlər üçün.
• Söz kartları və söz siyahıları: məsələn, pulsuz söz kartı tətbiqimizdə.
• Hədəf dildə podkast: yolda dinləmək üçün.
• Canlı söhbətlər: kursda müəllimlə və ya pulsuz danışıq praktikamızda tərəfdaşlarla.

Təcrübəmə görə, əvvəlcə sizə həqiqətən nəyin kömək etdiyini tapmaq üçün müxtəlif resursları sınamaq yaxşıdır. Sonda az sayda resursla sabit rejimə keçin, amma ora çatana qədər axtarışda olmağınız tamamilə normaldır.

4-cü addım: Real vaxt qrafikini necə qurmaq olar?

Kimə uyğundur: məqsədlərini hər həftə etdiyi bir işə çevirmək istəyənlərə.

Bu addım yenidən məqsədlərinizə bağlanır. Günlər, həftələr, aylar və illər üzrə ağlabatan vaxt qrafiki hazırlayın. Hər gün nə qədər vaxt ayıra bilərsiniz? Hər ay nəyə nail ola bilərsiniz? 3 aydan, 6 aydan və bir ildən sonra harada olmaq istəyirsiniz?

Real olun. Qısa gündəlik dərsləri davam etdirmək uzun dərslərdən asandır, gün ərzindəki kiçik boşluqlar isə toplanır; bunu mikrotəlim haqqında bələdçimizdə göstəririk. Gündə on beş dəqiqə ildə təxminən 91 saat edir.

Vaxt qrafikinizin pozulmaması üçün hər dərsi “əgər-onda” planı ilə konkret vaxta və yerə bağlayın: “Əgər səhər qatarda yerimə otursam, onda söz kartlarımı təkrarlayacağam.” Psixoloqlar bunu icra niyyətləri (implementation intentions) adlandırır. Peter Gollwitzer və Paschal Sheeran 94 müstəqil testi əhatə edən 2006-cı il meta-analizində müəyyən ediblər ki, belə planlar məqsədə çatmağa orta və yüksək səviyyədə müsbət təsir göstərir.

Nümunə həftəlik tədris planı necə görünür?

Kimə uyğundur: hazır başlanğıc nöqtəsi istəyən hər kəsə.

Budur, məşğul öyrənən üçün sadə bir həftə. Onu öz məqsədlərinizə və vaxt qrafikinizə uyğunlaşdırın:

1. Hər gün, 10-15 dəqiqə: vaxtı çatmış söz kartlarınızı aralıqlı təkrar ilə təkrarlayın.
2. Bazar ertəsi, çərşənbə, cümə: 10 yeni söz və ya ifadə öyrənin və onları ucadan deyin.
3. Çərşənbə axşamı və cümə axşamı: hədəf dildə bir podkast epizodu dinləyin və ya qısa video izləyin.
4. Şənbə: kiminləsə söhbət edin və ya həftəniz haqqında qısa mətn yazın.
5. Bazar: irəliləyişinizi yoxlayın, nəyin asan, nəyin çətin olduğunu qeyd edin və gələn həftəni planlaşdırın.

İrəliləyişi necə izləmək və planı necə düzəltmək olar?

Kiçik işlər üzərində zamanla ardıcıl çalışsanız, xəyalınızdakı məqsədlərə çata bilərsiniz. Etdiklərinizi qeyd edin: neçə söz öyrəndiniz, neçə söhbət etdiniz, hansı məqsədlərə çatdınız. Sonra hər ay bacarıqlarınızı yenidən qiymətləndirin, məqsədlərinizi və vaxt qrafikinizi yeniləyin.

Lingocard bunu asanlaşdırır. Aralıqlı təkrar sistemi təkrarlarınızı sizin əvəzinizə planlaşdırır, kartları öyrənilmiş kimi işarələyib nə qədərini artıq keçdiyinizi görə bilərsiniz. Lingocard mobil tətbiqində gündə altıya qədər dərs xatırlatması qura bilərsiniz, beləliklə vaxt qrafikiniz yalnız iradənizdən asılı olmur.

Sınayın! Tədris planınızı hazırlayın. İrəliləyişinizi izləyin. Bacarıqlarınızı təkmilləşdirin və məqsədlərinizi yenidən qiymətləndirin. Davam edin. Siz bacararsınız! 頑張ります! (yaponca “Əlimdən gələni edəcəyəm!”)

SAGE metodu qısaca

1. S (Set your goals): Məqsədlərinizi qoyun.
2. A (Assess your strengths and weaknesses): Güclü və zəif tərəflərinizi qiymətləndirin.
3. G (Gather resources): Resursları toplayın.
4. E (Establish a timeline): Vaxt qrafiki qurun.

İstər ingilis dilini onlayn öyrənmək, istərsə də başqa bir dili öyrənmək istəyin, planınızın hər addımı üçün söz kartlarını, audionu, danışıq praktikasını və xatırlatmaları Lingocard platformasında tapacaqsınız.