Тіл үйрену жоспарын қалай құруға болады: SAGE әдісі 4 қадамда

Жақсы тіл үйрену жоспары төрт сұраққа жауап береді: қайда жеткіңіз келеді, неге көбірек көңіл бөлу керек, немен оқисыз және қашан оқисыз. Біз мұны SAGE әдісі деп атаймыз: мақсат қою (S), күшті және әлсіз жақтарды бағалау (A), ресурстарды жинау (G) және мерзімді белгілеу (E). Жоспарыңызды жазып қойыңыз, оны апта сайын орындап, ай сайын түзетіп отырыңыз.

Бұл мақалада оқу жоспарын құрудың қарапайым тәсілін табасыз. Мысалдар шет тілін үйренуден алынған, бірақ негізгі қағидалар кез келген дерлік дағдыға жарайды. Дәл осы тәсілмен спортқа дайындалуға, музыкалық аспапты меңгеруге немесе өнердегі шеберлігіңізді шыңдауға болады. Шын мәнінде, тіл үйрену осылардың бәрін аздап қамтиды: тіліңізді жаттықтырасыз, жаңа дыбыстарды естіп, айтуды үйренесіз және ойыңызды жеткізу мәнерін жетілдіресіз.

Ендеше, бастайық.

1-қадам: Тіл үйренуде мақсатты қалай қоюға болады?

Кімге лайық: бірде-бір кітапты ашпай тұрып, неге көңіл бөлу керегін анықтағысы келетіндерге.

Алдымен үлкен көріністен бастаңыз. Қайда жеткіңіз келеді? Бұл биікке ұмтылып, батыл армандайтын сәт. Өзіңізді тілде еркін сөйлеп тұрғандай елестетесіз бе? Сол тілде сөйлейтін елде тұрғыңыз келе ме, әлде сол жақта тұрып жатырсыз және жергілікті мәдениетке көбірек араласқыңыз келе ме? Мүмкін, сіз жай ғана фильмдерді, кітаптар мен музыканы түпнұсқада тамашалағыңыз келетін шығар.

Содан кейін қысқа мерзімді мақсаттар қойыңыз. Емтиханға дайындалып жүрсіз бе? Бастауыш деңгейден орта деңгейге немесе орта деңгейден жоғары деңгейге өткіңіз келе ме? Қысқа мерзімді мақсаттар арманды алдағы бірнеше нақты қадамға айналдырады.

Мақсат қою туралы зерттеулер де мұны растайды. Психологтар Эдвин Локк пен Гэри Латэм (2002) ондаған жылдық зерттеулерге жасаған белгілі шолуында нақты әрі күрделі мақсаттар «қолыңнан келгеннің бәрін жаса» сияқты бұлыңғыр мақсаттарға қарағанда жақсырақ нәтиже беретінін көрсетті. Мақсатты нақты етудің танымал бір жолы SMART критерийлері: мақсат нақты, өлшенетін, қолжетімді, өзекті және мерзімі белгіленген болуы керек. Мысалы:

• «Үш айда ең жиі қолданылатын 500 сөзді үйрену».
• «Маусымға дейін тіл иесімен 10 минуттық әңгіме жүргізу».
• «Келесі жылдың соңына дейін B1 емтиханын тапсыру».

Біреулер өте нақты мақсаттарды ұнатады. Басқаларға еркінірек, икемді тәсіл қолайлы. Мен өз басым өмірімнің әр кезеңінде екеуінің де пайдасын көрдім. Қалай болғанда да, ұзақ және қысқа мерзімді мақсаттарыңызды қойып, өзіңізге бағдар белгілеңіз.

2-қадам: Күшті және әлсіз жақтарыңызды қалай бағалауға болады?

Кімге лайық: оқуға жұмсалған уақыт қай жерде көбірек нәтиже беретінін білгісі келетіндерге.

Келесі кезекте қай салаларды дамыту керек екенін анықтаңыз. Мүмкін, сөздік қорыңызды кеңейту керек шығар, әсіресе ойыңызды жеткізу қиынға соғатын жағдайларда. Мүмкін, сөздерді контексте көріп, қолдану керек: сөйлемдерде, абзацтарда және әңгімелерде. Әлде әлі толық түсінбеген грамматикалық тақырыпты қайталау қажет болар.

Төрт дағдының бәрін тексерген пайдалы: тыңдау, сөйлеу, оқу және жазу. Көп оқушының кейбір дағдылары басқаларынан мықтырақ болады, бұл туралы негізгі тіл дағдылары жайлы мақаламызда жаздық. Енді ғана бастап жатсаңыз, ең жиі кездесетін сөздерден бастаңыз, мысалы: Ағылшын тіліндегі ең жиі қолданылатын 100 сөз айтылуымен.

Егер мұның бәрі оңай көрінсе, тіл иелеріне арналған материалдармен немесе тіл иелерімен сөйлесіп, өзіңізді сынап көріңіз. Қиынырақ материалмен жұмыс істегенде, не оңай, не қиын екенін байқаңыз. Уақыт өте келе мақсатыңыз оның көбірек бөлігін өзіңізге қолжетімді ету.

3-қадам: Қандай ресурстар жинау керек?

Кімге лайық: шынымен қолданатын құралдар жиынтығын құрастырғысы келетіндерге.

Енді тіл туралы сұрақтарыңызға жауап табуға және оны шын меңгеруге не көмектесетінін шешіңіз. Бастауға жақсы жиынтық:

• Бір-екі оқулық құрылым мен грамматика үшін.
• Жергілікті кітапхана бейімделген кітаптар, аудио және фильмдер үшін.
• Карточкалар мен сөз тізімдері, мысалы, біздің тегін карточкалар қосымшасында.
• Үйреніп жүрген тіліңіздегі подкаст жолда тыңдау үшін.
• Шынайы әңгімелер сабақта мұғаліммен немесе біздің тегін сөйлеу практикасында серіктестермен.

Менің тәжірибемде, алғашында не шынымен көмектесетінін білу үшін әртүрлі ресурстарды қолданып көрген жөн. Түбінде шағын ресурстар жиынтығымен тұрақты тәртіпке тоқталыңыз, бірақ оған дейін ізденіп көру әбден қалыпты.

4-қадам: Шынайы мерзімді қалай белгілеуге болады?

Кімге лайық: мақсаттарын апта сайын орындайтын іске айналдырғысы келетіндерге.

Бұл қадам қайтадан мақсаттарыңызға байланысты. Күн, апта, ай және жыл бойынша ақылға қонымды мерзімдерді белгілеңіз. Күн сайын қанша уақыт бөле аласыз? Әр айда неге қол жеткізе аласыз? 3 айдан, 6 айдан және бір жылдан кейін қай деңгейде болғыңыз келеді?

Шынайы болыңыз. Қысқа күнделікті сабақтарды ұзақ сабақтарға қарағанда сақтау оңай, ал күн ішіндегі шағын үзілістер жинала келе едәуір уақыт береді, мұны микрооқыту туралы мақаламызда көрсеттік. Күніне он бес минут жылына шамамен 91 сағат болады.

Кестеңіз іс жүзінде орындалуы үшін әр сабақты «егер... онда» жоспары арқылы нақты уақыт пен орынға байлаңыз: «Егер таңертең пойызға отырсам, онда карточкаларымды қайталаймын». Психологтар мұны іске асыру ниеттері деп атайды. Петер Голльвитцер мен Паскаль Ширан 2006 жылы 94 тәуелсіз сынақты қамтыған метаталдауда мұндай жоспарлардың мақсатқа жетуге орташадан күштіге дейінгі оң әсері бар екенін анықтады.

Апталық оқу жоспарының үлгісі қандай?

Кімге лайық: дайын бастапқы нүкте керек кез келген адамға.

Міне, бос уақыты аз адамға арналған қарапайым апта. Оны өз мақсаттарыңыз бен мерзімдеріңізге бейімдеңіз:

1. Күн сайын, 10-15 минут: аралық қайталау арқылы кезегі келген карточкаларды қайталаңыз.
2. Дүйсенбі, сәрсенбі, жұма: 10 жаңа сөз немесе тіркес үйреніп, оларды дауыстап айтыңыз.
3. Сейсенбі мен бейсенбі: үйреніп жүрген тіліңізде подкаст эпизодын тыңдаңыз немесе қысқа бейне көріңіз.
4. Сенбі: біреумен әңгімелесіңіз немесе аптаңыз туралы қысқа мәтін жазыңыз.
5. Жексенбі: прогресіңізді тексеріп, не оңай, не қиын болғанын белгілеп, келесі аптаны жоспарлаңыз.

Прогресті қалай қадағалап, жоспарды қалай түзетуге болады?

Ұсақ қадамдармен уақыт бойы тұрақты айналыссаңыз, армандаған мақсаттарыңызға жете аласыз. Не істегеніңізді қадағалаңыз: қанша сөз үйрендіңіз, қанша әңгіме өткіздіңіз, қандай мақсаттарға жеттіңіз. Содан кейін ай сайын мүмкіндіктеріңізді қайта бағалап, мақсаттарыңыз бен мерзімдеріңізді жаңартыңыз.

Lingocard мұны жеңілдетеді. Аралық қайталау жүйесі қайталауларыңызды сіз үшін жоспарлайды, ал карточкаларды оқылды деп белгілеп, қаншасын өтіп қойғаныңызды көре аласыз. Lingocard мобильді қосымшасында күніне алты оқу еске салғышына дейін қоюға болады, сондықтан кестеңіз тек ерік-жігерге тәуелді болмайды.

Байқап көріңіз! Оқу жоспарыңызды құрыңыз. Прогресіңізді қадағалаңыз. Дағдыларыңызды шыңдап, мақсаттарыңызды қайта бағалаңыз. Тоқтамаңыз. Сіздің қолыңыздан келеді! 頑張ります! (жапон тілінде «Қолымнан келгеннің бәрін жасаймын!»)

SAGE әдісі қысқаша

1. S (Set your goals): мақсат қойыңыз.
2. A (Assess your strengths and weaknesses): күшті және әлсіз жақтарыңызды бағалаңыз.
3. G (Gather resources): ресурстар жинаңыз.
4. E (Establish a timeline): мерзімдерді белгілеңіз.

Ағылшын тілін онлайн үйрену болсын, басқа тіл болсын, Lingocard платформасынан жоспарыңыздың әр қадамына арналған карточкаларды, аудионы, сөйлеу практикасын және еске салғыштарды табасыз.