Alifbeetada Amxaari (Fidel): 33 xaraf oo aasaasi ah iyo ku dhawaaqiddooda
Alifbeetada Amxaari, ee loo yaqaan fidel, waxay leedahay 33 xaraf oo aasaasi ah, waxaana loo qoraa bidix ilaa midig iyadoo la adeegsanayo farta Itoobiyaan. Xaraf kasta oo aasaasi ahi wuxuu leeyahay toddoba qaab, mid kastaana wuxuu u taagan yahay hal shaqal, taas oo wadarta ka dhigaysa 231 qaab; xusuusinta saf kasta ku hoos taal ayaa taxaysa. Jadwalka hoose wuxuu xaraf kasta ku siinayaa magaciisa, dhawaaqyadiisa iyo eray tusaale ah.

Xaqiiqooyin kooban
- Xarfaha
- 33
- Nooca
- Abugida
- Jihada qoraalka
- Bidix ilaa midig
33-ka xaraf ee aasaasiga ah ee alifbeetada Amxaari
| # | Xaraf | Magac | Dhageyso | Dhawaaq | Xarfo Laatiin | Eray tusaale ah | Dhageyso | Macne |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ሀ | hä/hə/ | /h/ | hä | ሀገር/haɡər/ | dal | ||
| 2 | ለ | lä/lə/ | /l/ | lä | ለምን/ləmɨn/ | waayo | ||
| 3 | ሐ | ḥä/hə/ | /h/ | ḥä | ሐኪም/həkim/ | dhakhtar | ||
| 4 | መ | mä/mə/ | /m/ | mä | መጽሐፍ/mətsʼ(ɨ)haf/ | buug | ||
| 5 | ሠ | śä/sə/ | /s/ | śä | ሠራ/səra/ | wuu shaqeeyay; shaqayn | ||
| 6 | ረ | rä/rə/ | /r/ | rä | ረጅም/rədʒɨm/ | dheer | ||
| 7 | ሰ | sä/sə/ | /s/ | sä | ሰላም/səlam/ | nabad; salaan | ||
| 8 | ሸ | šä/ʃə/ | /ʃ/ | šä | ሸሚዝ/ʃəmiz/ | shaati | ||
| 9 | ቀ | qä/kʼə/ | /kʼ/ | qä | ቀን/kʼən/ | maalin | ||
| 10 | በ | bä/bə/ | /b/ | bä | በር/bər/ | albaab | ||
| 11 | ተ | tä/tə/ | /t/ | tä | ተማሪ/təmari/ | arday | ||
| 12 | ቸ | čä/tʃə/ | /tʃ/ | čä | ቸርነት/tʃərɨnnət/ | naxariis; nimco | ||
| 13 | ኀ | ḫä/hə/ | /h/ | ḫä | ኃይል/hajl/ | awood; xoog | ||
| 14 | ነ | nä/nə/ | /n/ | nä | ነገር/nəɡər/ | shay; arrin | ||
| 15 | ኘ | ñä/ɲə/ | /ɲ/ | ñä | አገኘ/aɡəɲə/ | wuu helay | ||
| 16 | አ | ʾä/ʔə/ | /ʔ/ | ʾä | አባት/abbat/ | aabbe | ||
| 17 | ከ | kä/kə/ | /k/ | kä | ከተማ/kətəma/ | magaalo | ||
| 18 | ኸ | khä/hə/ | /h/ | khä | ሼኽ/ʃeːh/ | sheekh; cinwaan diineed | ||
| 19 | ወ | wä/wə/ | /w/ | wä | ወንድም/wəndɨm/ | walaal (wiil) | ||
| 20 | ዐ | ʿä/ʔə/ | /ʔ/ | ʿä | ዐይን/ʔajɨn/ | il | ||
| 21 | ዘ | zä/zə/ | /z/ | zä | ዘመድ/zəməd/ | qaraabo | ||
| 22 | ዠ | žä/ʒə/ | /ʒ/ | žä | ቴሌቪዥን/televiʒɨn/ | telefishin | ||
| 23 | የ | yä/jə/ | /j/ | yä | የኔ/jəne/ | kayga | ||
| 24 | ደ | dä/də/ | /d/ | dä | ደብተር/dəbtər/ | buug qoraal | ||
| 25 | ጀ | ǧä/dʒə/ | /dʒ/ | ǧä | ጀርባ/dʒərba/ | dhabar | ||
| 26 | ገ | gä/ɡə/ | /ɡ/ | gä | ገበያ/ɡəbəja/ | suuq | ||
| 27 | ጠ | ṭä/tʼə/ | /tʼ/ | ṭä | ጠረጴዛ/tʼərəpʼeza/ | miis | ||
| 28 | ጨ | č̣ä/tʃʼə/ | /tʃʼ/ | č̣ä | ጨው/tʃʼəw/ | cusbo | ||
| 29 | ጰ | p̣ä/pʼə/ | /pʼ/ | p̣ä | ጳጳስ/pʼapʼas/ | bishob | ||
| 30 | ጸ | ṣä/tsʼə/ | /tsʼ/ | ṣä | ጸሎት/tsʼəlot/ | duco | ||
| 31 | ፀ | ṣ́ä/tsʼə/ | /tsʼ/ | ṣ́ä | ፀሐይ/tsʼəhaj/ | qorrax | ||
| 32 | ፈ | fä/fə/ | /f/ | fä | ፈረስ/fərəs/ | faras | ||
| 33 | ፐ | pä/pə/ | /p/ | pä | ፐርሰንት/pərsənt/ | boqolkiiba |
Ku saabsan alifbeetada Amxaari
Xarfaheedu waxay ka soo jeedaan farta Geez.
Sida loogu dhawaaqo xarfaha alifbeetada Amxaari
Xaraf kasta oo alifbeetada Amxaari ka mid ahi wuxuu leeyahay magac, oo la adeegsado marka eray kor loo higgaadinayo, iyo dhawaaq, oo laga maqlo erayga dhexdiisa. ሀ magaciisu waa hä /hə/, erayga ሀገር /haɡər/ dhexdiisana wuxuu ku leeyahay dhawaaqa /h/. Eraygaas macnihiisu waa “dal”.
Luqadda Amxaari waxaa lagu qoraa abugida: xarafka shibbanaha ah waxaa lala akhriyaa shaqal, calaamad shaqal oo xarafka lagu dhejiyana waxay shaqalkaas ku beddeshaa mid kale.
Fartani xarfaheeda uma kala qaybiso kuwo waaweyn iyo kuwo yaryar.
Xarfaha ay bartayaashu isku khaldaan
- ሀ, ሐ, ኀ iyo ኸ
- Jadwalka dhexdiisa xarfahani waxay leeyihiin isku dhawaaq, /h/.
- ሠ iyo ሰ
- Jadwalka dhexdiisa xarfahani waxay leeyihiin isku dhawaaq, /s/.
- ለ iyo መ
- Magacyadoodu waxay ku kala duwan yihiin dhawaaqa koowaad oo keliya: lä /lə/ iyo mä /mə/.
- ረ iyo ሸ
- Magacyadoodu waxay ku kala duwan yihiin dhawaaqa koowaad oo keliya: rä /rə/ iyo šä /ʃə/.
Talooyin kaa caawiya inaad si dhakhso ah u barato alifbeetada Amxaari
- Xarfaha u baro siday jadwalka ugu kala horreeyaan, markiiba 5 xaraf. 5-ka ugu horreeya waa ሀ, ለ, ሐ, መ iyo ሠ.
- Dhageyso ka hor intaadan akhrin. Haddii saf jadwalka sare ku jira uu leeyahay badhanka sameecadda, daar, dabadeedna xarafka kor ugu dhawaaq ilaa codkaagu la mid noqdo.
- Xaraf kasta la baro eraygiisa tusaalaha ah ee jadwalka ku jira: ሀ (ሀገር), ለ (ለምን) iyo ሐ (ሐኪም). Eraygu wuxuu xarafka siinayaa dhawaaq aad xusuusan karto.
- Xaraf kasta gacanta ku qor, dhawaaqiisana dheh intaad qoraysid. U qor bidix ilaa midig, sida loo qoro luqadda Amxaari.
- Maalin kasta wax yar dib u eeg. Lingocard dhexdiisa xaraf kastaa waa kaar wata eray tusaale ah, ku celcelinta kala fogna waxay xarafka kuu soo celinaysaa marka la gaadho waqtigii dib loo eegi lahaa.
Bilaash ku baro alifbeetada Amxaari
Bilaash ku baro alifbeetada Amxaari adiga oo adeegsanaya Lingocard, oo laga helo iOS, Android iyo webka: xaraf kastaa wuxuu wataa eray tusaale ah. Lacag ma leh, xayeysiisna ma leh.
